.
.......................
BARGERVEEN. .. 9 km = .. 2½ - 5 uur .

Bargerveen:
Het Bargerveen in het zuidoosten van Drenthe is het grootste van de
hoogveenrestanten van ons land, en deel van het ooit zeer uitgestrekte
Bourtangerveen op de grens van Nederland en Duitsland.
Er komen verlande meerstallen en hoogveenherstelvlakten voor, de laatste
op door boekweitbrandcultuur aangetast hoogveen.
Waar het veen tot dicht aan de minerale ondergrond is verwijderd, zijn na
vernatting grote plassen ontstaan.
Een groot deel van het Bargerveen is door grootschalige industriële vervening
(turfwinning) en vervolgens vernatting omgevormd tot een water-, insecten- en
vogelrijk landschap
.
Voor het herstel van hoogveen is gebruik gemaakt van compartimentering met
dammen en stuwen.
Vrij grote gebiedsdelen zijn door langdurig gebruik met lichte drainage (ontwatering)
omgevormd tot schraal grasland, de zgn. bovenveengraslanden.
Mede door de grote variatie aan biotopen en de geleidelijke overgang naar de
Hondsrug herbergt het Bargerveen een aantal zeldzame planten en dieren.
Het betreft een bijzonder belangrijk gebied voor broedvogels van gevarieerd,
halfopen veenlandschap met kleinschalige waterpartijen. Denk daarbij aan
Geoorde fuut, Nachtzwaluw, Blauwborst, Roodborsttapuit en Grauwe klauwier.
( Meer dan de helft van de Nederlandse Grauwe klauwieren broedt jaarlijks
in het Bargerveen.)
Het gebied is tevens in de winter van grote betekenis als slaapplaats voor
Taigarietganzen. Voor deze soort is het Bargerveen het belangrijkste gebied
in Nederland.

Meerstallen .= Hoogveenmeertjes. Ze kunnen ontstaan in het centrum
.........................van de hoogveenlens ( dus op de hoogste plekken in het
.........................veenlandschap).
.........................Vaak hebben ze een min of meer ronde vorm.

Bovenveengrasland = Niet (of weinig) vergraven veen, gebruikt als
......................................grasland.

Biotoop .= Uniform leefgebied van een organisme.



De wandelroute:
Alleen voor wandelaars die kaart kunnen lezen.
Ze voert veelal over buitenkades en dammen.
Tijdens de oost-west-doorsteek kom je door het weinig bezochte, centrale deel.
Naast levend hoogveen met Hoogveen-veenmos, Veenbes en Lavendelhei, zie
.. je ook veenplassen met Geoorde futen, Dodaarzen en Kokmeeuwenkolonies.

 

. . BARGERVEEN ( 2019 ).met.de wandelroute van 9 km = . 3 - 5 uur

Bron: https://topokaartnederland.nl/
Elk vierkant van het vierkantennet is in werkelijkheid 1 bij 1 km.

De verrekijker-icoontjes verwijzen naar een vogelkijkhut of - scherm.
Alle woningen op het veen ( de zgn. bovenveenwoningen zijn nu verdwenen.
.. Het Huisje van Uneken is na een verwoestende brand nog als ruïne aanwezig.




Mijn routebeschrijving , december 2019

Parkeer auto bij SBB Zwartemeer aan de Kamerlingswijk OZ 83.
Vanaf kantoor SBB naar het linker vogelkijkscherm.
Daarna oostwaarts lopen naar knooppunt 99
...( eerst langs de afrastering, vervolgens boven op de kade.)
Rechtsaf (zuidwaarts) over een dam naar weer een vogelkijkscherm
25 m terug wandelen en over het voetpad oostwaarts naar de
.. grens met knooppunt 53.
Van Knooppunt 53 naar knooppunt 52 ( slechts 25 m), daarna verder
...richting knooppunt 38.
Na ca. 500 m over de Grensweg zie je rechts van de weg een
...afgerasterd heideveld.
...Ga vlak hiervoor rechtsaf over een breed pad.
In de haakse bocht van het pad zie je een klaphekje.
...Ga daar doorheen. Je staat nu in een ruigte van Pijpestrootje, bramen
...en opslag van .Zachte berk. Zie kaartfragment hieronder.
.Er was in 2019 géén duidelijk pad en géén markering in het.terrein.
...Je moet dus een korte .wilde doorsteek maken..
...De totale afstand van die wilde doorsteek is ongeveer 200 m.
...Hieronder ook enkele foto's ter verduidelijking.
.Ca. 100 m zuidwaarts is een rechthoekige plas (zie kaart) met aan
...de westzijde een dam met daarop weer zo'n klaphekje.
.Er zijn twee manieren om de wilde doorsteek te maken:
...Methode 1 : volg pijl rechtsaf in de foto.
...Je loopt een stukje langs het raster tot ca 20 m voor de.haakse bocht.
...Ga daar rechtsaf (westwaarts) over een bult tussen twee slenken
...
en vervolgens nog ca. 100 m verder westwaarts.
...Daarna zuidwaarts zodat je op deze manier precies bij het
...tweede klaphekje ten westen van het meer uitkomt.
.. Methode 2:.volg vertikale pijl in foto.
...Loop langs het raster zuidwaarts en waar dat raster een haakse
...bocht naar links maakt
, ga je verder rechtdoor ( zuidwaarts)
...tot.je midden in de.strook berkenbos langs het meer belandt.
...Daar zie je een oud veenweggetje (?) begroeid met heidesoorten.
...Ga daar rechtsaf (westwaarts) En na 100 m zie je links (zuidwaarts)
...het tweede klaphekje ten westen van het meer. ...

Kaartfragment met de wilde doorsteek.
• Bron: www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=0698b7
.. Als je deze digitale kaart voldoende vergroot, zoals hierboven, krijg je zelfs het
.. microreliëf van bulten en slenken te zien.

..
De slenk van de foto staat als rose kratertje, dus zonder water afgebeeld.



Het klaphekje vlak bij de haakse bocht van het grasbegroeide, brede pad.
Ga daar doorheen en dan meteen linksaf langs de afrastering.
Je hebt nu twee mogelijkheden (zie foto hieronder):
..111. Rechtsaf (westwaarts) over een bultje tussen twee kleine slenken door en
....... vervolgens nog 100 m verder westwaarts over de heide
.
..... 2. Rechtdoor (zuidwaarts) naar de bosstrook en het meer.


Het meer op de achtergrond bevindt zich on
geveer 100 m zuidwaarts.
Ervoor is een ijl en open bosstrook van Zachte berken in een laagte.
.. In 2019 kon ik 's winters door die strook lopen zonder natte voeten te krijgen.
.. ( Ik weet echter niet of dat alle jaren het geval is. )
Rechts op de foto zie je een ronde slenk ( laagte). Er waren er meerdere.

Voorbij het tweede klaphekje heb je electrische draden in een
... hekkegat. Ze waren in 2019 veel te strak gespannen, waardoor niet
... iedereen ze open kan krijgen. Leg dan je rugzak op de draad, zodat
... die een flink stuk zakt en je er gemakkelijk over kunt stappen.
.. ( Het plastic van de rugzak geleidt geen stroom. )
De rest van de route via de
stuw en de uitkijkheuvel naar het
...
Huisje van Unen wijst zich vanzelf.
Loop vanaf de achterzijde van de
ruïne ca. 25 m noordwaarts naar
...een paal op een
dam.
...Ga op die dam linksaf naar de
Laardijk ( brede weg met fietspad ) en
.. steek die over.
Na 100 m rechtsaf over een dam.
...De verdere route wijst zich vanzelf m.b.v. kaart.

Bult ....= Gewelfd moskussen dat het hele jaar boven water uitsteekt.

Slenk...= Natte laagte die alleen in winter/voorjaar onder water staat.

 

. . BARGERVEEN ( 2019 ). route op wandelknooppuntenkaart

Tijdens de oost-west-doorsteek ( beneden in de kaart bij de stuw ) ben je
.. 'in the middle of nowhere'.
.. Dat centrale deel wordt niet ontsloten door het wandelknooppuntennetwerk.
.. Daar komt dan ook slechts een enkele vogelaar/wandelaar.
.. Je mag er alleen komen buiten het broedseizoen.

 

Pdf met routebeschrijving en kaart:
Deze kun je gratis downloaden op:
Nieuw venster www.natuurinnederland.nl/NiN_wandelingen.html

Omdat er in het Bargerveen nog steeds veel verandert in het terrein,
geef ik hieronder een recente kaart 2017. Ze komt van:
https:// topokaartnederland.nl
Bovendien mijn aanvullende routebeschrijving van 2019.


Gratis App:
De nieuwe app voor iPhone en Android smart phones voert je met de gps
van je mobiel en een overzichtelijk kaartje door de natuur langs juist die
punten waar iets moois valt te beleven.
Bij ieder punt wordt verteld wat er te zien, te horen of te ruiken valt.
Je hoort dan ook de vogels of kikkers op die plek of je kunt de afbeeldingen
bekijken van de wilde planten die hier groeien.
. www.natuurinnederland.nl/NiN_app.html . Reuze handig.





Bulten en slenken.

 

Begin- en eindpunt:
Kantoor van Staatsbosbeheer in Zwartemeer aan de Kamerlingswijk OZ 83.



Géén routemarkering in het terrein:
Je moet dus kaart kunnen lezen.
Er was in 2019 een plek waar je misschien van de route af zou kunnen raken.
Daarom gaf ik ook hierboven de extra routebeschrijving.


Lengte en tijdsduur: 9 km = 3 tot 5 uur.
Bijna 3 uur
zuivere looptijd. ( Op sommige gedeelten is
de wandelsnelheid aanzienlijk lager dan 4 km per uur )
Wil je ook aandacht schenken aan vogels en planten dan komen er
enkele uren bij.

Zwaarte:
Lichte wandeling.


Gedeeltelijk gesloten in het broedseizoen:
Wandel deze route dus tussen half juli en half maart).

Horeca:
Geen onderweg.







Wandelweer:
Nieuw venster
www.weer.nl/wandelweer.html?region=0



Eindbeoordeling:
Zeer mooie en interessante route.

 

Andere wandelmogelijkheden:
Rond het Bargerveen zijn wandelknooppunten aangebracht.
Met dit prachtige systeem stippel je gemakkelijk een wandeltocht uit van iedere
gewenste lengte. Ook het lopen van knooppunt naar knooppunt gaat probleemloos.
Download de kaart met knooppunten.



Beste websites:
Nieuw venster www.natuurinnederland.nl/NiN_wandelingen.html
.... ( Hier vind je de gratis pdf's met routebeschrijving en kaart)

Nieuw venster www.hoogveenherstel.nl/basis-info/wat-is-een-hoogveen/
.... ( Zeer goede uitleg van hoogveen)

Nieuw venster www.hoogveenherstel.nl/overzicht-gebieden/bargerveen/

Nieuw venster https://edepot.wur.nl/393801
.... ( Inrichting en beheer Bargerveen)



De voormalige bovenveenwoning van de familie Uneken aan de Laardijk.
.. Ze is tot 1966 bewoond geweest. De bewoners vertrokken echter toen de bakker geen
.. brood meer wilde brengen, omdat het huis zo afgelegen lag.


• Het huisje is helaas later afgebrand en nu no
g slechts als ruïne aanwezig.
Veel oude huisplaatsen zijn no
g te herkennen aan de voormalige erfbeplanting.
.. Vaak staan er fors uitgegroeide eiken en paardekastanjes, verwilderde fruitbomen en
.. vlieren. Hier op de foto's zien we rechts enkele grote Witte paardekastanjes.

 

Bedreigingen voor het hoogveen, deel 1:
Verdroging door ontwatering.

Het in stand houden van het stuk hoogveen is geen sinecure.
Een buitenkade van veertig kilometer is rondom het gebied aangelegd.
Deze moet voorkomen dat het water wegsijpelt richting de akkers met
een veel lagere grondwaterstand en dat de bodem inklinkt.
Daarnaast zijn er in het gebied dammen en stuwen aangelegd en sloten gedempt.
En tot slot bekkens aangelegd om water te bufferen en zo de
schommelingen in het peil te minimaliseren.

Water is misschien wel het belangrijkste thema in de gebieds-
ontwikkeling van het Bargerveen. Water is namelijk onmisbaar bij de
vorming van nieuw veen. Veenmos is de belangrijkste plant in veen en
deze groeit alleen goed onder natte omstandigheden.
Onder invloed van regenwater worden de bulten veenmos steeds een
beetje hoger, om vervolgens onder hun eigen gewicht weer in te
zakken.

Aan de onderkant sterft de steeds dichter wordende laag van veenmos
af: het begin van veenvorming.
Als het veen altijd nat is, zijn allerlei bacteriën en schimmels minder
actief. Daardoor verteren de plantenresten maar gedeeltelijk.
De overgebleven plantenresten stapelen zich op en vormen zo veen.

De aanwezigheid van water zorgt er dus op twee manieren voor dat
het veen weer kan groeien.


De stuw in de Puritsloot.

.................Dijk, kade en dam zijn niet hetzelfde !

Dijk......= een aangelegde verhoging die het achterliggende land
............... beschermt tegen hoogwater en golven.)

Kade....= Lagere dijk in het binnenland
................( denk aan zomerkade bij uiterwaarden ).

Dam ....= Een verhoging die 2 wateroppervlakken van elkaar scheidt.
............... ( De Afsluitdijk is dus een dam.)

 

 

Bedreigingen voor het hoogveen, deel 2:
de verrijking van de grond.

Ammoniak afkomstig uit mest versnelt de groei van vegetatie als
1. Pijpenstrootje (grassoort) ... 2. bramen ... 3. Zachte berken.

Met duizend schapen en honderd runderen wordt voorkomen dat het
hoogveen vergrast, verbraamt en uiteindelijk verbost.
De combinatie van de beesten is daarvoor ideaal, de koeien slaan hun
tong om de grootste graspollen en rukken die vrijwel in het geheel af,
de overgebleven sprieten zijn voer voor de schapen.

Verdroogd hoogveen dat dichtgroeit met Pijpenstrootje, bramen en Zachte berken.

Optimale biotoop:
Berken hebben heel weinig voedsel nodig en gedijen dus ook op
arme, zure en zandige gronden.
( De berk groeit ook wel in een voedselrijkere omgeving maar wordt daar
sneller verdrongen door boomsoorten die hogere eisen stellen aan de ondergrond.)
Berken voelen zich helemaal thuis in de matig vochtige en luchtige
veengrond die ontstaat als natuurlijk hoogveen wordt ontwaterd.

Supersnelle groei:
De zaadjes van de berk ontkiemen nog hetzelfde jaar of in het voorjaar
dat daarop volgt. Jonge scheuten kunnen in hun eerste levensjaar al wel
een meter hoog worden.
De berken maken de al verdroogde veengrond nog droger, zodat het
veen nog meer achteruitgaat.

Voortplanting door de wind:
Kenmerkend voor berken is het enorme aantal zaden dat ze produceren
en dat maakt dat ze zich heel snel kunnen uitbreiden.
Net als bij andere typische ‘pionierbomen’ worden de zaadjes
getransporteerd door de wind. De zaden zijn zo gevormd dat de wind
ze gemakkelijk kan meedragen. Dankzij de vleugeltjes aan weerszijden
halen ze afstanden van wel 1,6 km.
Eén enkele berk produceert tot wel anderhalf miljoen vruchten waarvan
er onder gunstige omstandigheden zo'n 150.000 ontkiemen.

Werken aan natuurherstel:
Door in de veengebieden de waterstand te verhogen worden de
berken teruggedrongen naar hun oorspronkelijke plek:
langs de randen van het veen.
Berken houden er niet van om met hun wortels permanent in het water
te staan. In een hoogveen met een natuurlijke waterstand staan hele
stukken onder water. Uit het water steken de restanten van afgestorven berkenbossen.
Ook worden veel bomen in verdroogd hoogveen zo nu en dan
omgezaagd, omdat de bomen in het groeiseizoen dagelijks veel water
verdampen.

Verdronken Zachte berken.


Een kreupelbosje van Zachte berk (Betula pubescens) wordt omgezaagd.
De onderbegroeiing bestaat voornamelijk uit Pijpenstrootje , bramen en
.. Bosbessoorten.
De Zachte berk onderscheidt zich van de Ruwe berk door:
... -
Zachte berk blijft wat kleiner.
... - Twijgen hangen niet, maar blijven schuin omhoog staan.
... - De stam blijft glad.





Vogelparadijs Bargerveen (denk aan verrekijker)

In het Bargerveen vind je een aantal veel voorkomende broedvogels,
die in de rest van Nederland zeldzaam zijn geworden. Het zijn:

Geoorde fuut (tientallen broedparen)
...Broedhabitat: ondiepe, stilstaande wateren met oevervegetatie
...(zoals vennen in heide- en hoogveengebieden).
...Ze broeden veelal in kokmeeuwenkolonies omdat ze dan goed
...beschermd zijn tegen nestbelagers.

Nachtzwaluw (tientallen)
...( Deze vogel is geen Zwaluw, maar zit tussen Uilen en.Gierzwaluw in)
...
Het is een vogel van open naaldbos op zandgronden, venen en
...heidevelden.
...In het Bargerveen zijn de hogere delen van het Meerstalblok in trek.
...Voorkeursvoedsel: grote vliegende insecten (nachtvlinders).

Blauwborst (meer dan 100 broedparen)
...De broedhabitat omvat steeds een combinatie van:
....- kale bodem (foerageren: insecten en bodemdiertjes),
....- dichte struiken en ruigte (broeden) en
....- struiken en boompjes (zang- en uitkijkpost).

Roodborsttapuit (meer dan 100)

Grauwe klauwier (tientallen).
...( De zangvogel met roofvogeltrekjes.)
...De broedhabitat omvat halfopen, structuurrijke vegetaties met een
...rijk aanbod van grote insecten en kleine gewervelden.
...In het Bargerveen eten ze grote insekten zoals libellen, hommels
...en vlinders.
...Daarnaast levendbarende hagedissen.
...Om altijd wat te eten te hebben prikken ze hun prooien aan dorens
...of stekels in struiken aan de rand van het bos of struweel.

( De volgorde van de namen is die van ANWB Vogelgids van Europa )


De drie talrijkste broedvogels in dit gebied zijn:
Boompieper , Grasmus en Fitis met ieder honderden broedparen.
Dit zijn alle drie soorten van halfopen landschap met veel struiken.
En geen van drieën dus kenmerkend voor hoogveen.



. Kaart van Henricus Hondius uit 1639..
.

Dit deel van het Bourtangerveen is nog grotendeels ongerept,
.. op enkele plaatsen lopen verbindingswegen door het moeras.

Bossen zijn aanwezig op de dekzandruggen, zoals hier op de rug
.. van Bargeroosterveld (bij Emmen).

Er werd extensief gebruik gemaakt van het veengebied:
.. - er werden schapen geweid,
.. - men teelde hier en daar boekweit in wisselbouw en
.. - op sommige plaatsen waren hooilanden, zoals hier ten zuiden van
.... Roswinkel (rechtsboven in de kaart).


Om een indruk te krijgen van hoe het veen verdween, heb ik op
topotijdreis.nl van dit gebied kaartfragmenten genomen met
een interval van 20 jaar
Het eerste fragment was in 1880 toen het hier nog een complete
wildernis was en het laatste fragment vanzelfsprekend tegen 2020.


Boven en onder zijn verschillende kaartbladen die niet precies hetzelfde
.. getekend zijn en bij de grens ook niet precies aansluiten.

Boven en onder zijn verschillende kaartbladen die niet precies hetzelfde
.. getekend zijn en bij de grens ook niet precies aansluiten.




Veel seizoensarbeiders woonden, zoals hier op de kaart, op het veen in
.. simpele keten of plaggenhutten.
.. De meeste vaste veenarbeiders woonden in de dorpen langs kanalen en wijken.










Artikel in dagblad Trouw, 21 november 2018:

Het Bargerveen is eindelijk klimaatbestendig
.
Natuurgebied Bargerveen in het oosten van het land is jarig:
vijftig jaar geleden kocht  Staatsbosbeheer het aan.
Decennialang worstelde het veen hier met de waterstand, maar nu
lijkt het klimaatbestendig.

Bargerveen, ten oosten van Coevorden, staat bekend om zijn bijzondere natuur. Het wemelt er van de zeldzame planten en dieren.
Zeer zeldzame vogels als de Grauwe klauwier broeden er en je treft
er nog heidehommels aan tussen de Lavendelheide, Veenbes en
Beenbreek.
En van de rodelijstvlinder het Heideblauwtje fladderen er hier maar
liefst zestig- à zeventigduizend rond.

Maar wat gebeurt er als we nog meer van die gort- en gortdroge zomers krijgen? Wat blijft er dan over van die bijzondere natuur?
Jans de Vries, boswachter van het Bargerveen ligt er niet wakker van. Uitkijkend over het uitgestrekte natuurgebied constateert hij:
“Ons Bargerveen is stevig. Het is toekomst- en klimaatbestendig.
Wat er ook gebeurt, bij ons gaat het goed.”

Een fiere uitspraak na decennia van verzuipen en uitdrogen.

Geschiedenis

De geschiedenis van dit natuurgebied begint in 1968 als
Staatsbosbeheer voor 600.000 gulden bijna zeventig hectare koopt van
de verveningsmaatschappij Klazienaveen. Het gebied heeft een kern
van levend hoogveen dat een halve hectare groot is.
De verveningsmaatschappij wint in die tijd nog volop veen, waarna
de grond voor de aardappelteelt wordt gebruikt.

Het belang van de economie gaat voor. De omgeving van het
natuurreservaat moet landbouwgebied worden en daarom legt het
waterschap voortvarend alvast een afwatering aan, de
Verlengde Noordersloot. Daardoor loopt de net verworven zeventig
hectare meteen leeg en Staatsbosbeheer grijpt resoluut in.
Veldwerkers stampen rondom het hoogveen letterlijk tientallen
dammetjes in de grond. Daarmee markeren ze het begin van
decennialang dammen maken, stuwen plaatsen en watergangen
dichten, een proces dat pas in 2014 wordt afgesloten.

Al snel na het plaatsen van die eerste dammen blijkt dat de
ontwatering van het veen onverminderd door gaat. Het is die eerste
jaren vechten tegen de bierkaai, want het verveningsbedrijf blijft in het
Bargerveen stug ontwateren en veen winnen.
De Vries: “Bovendien bleek het gebied dat we hadden ingedamd veel
te klein. Hoogveen eist een stabiele waterstand en die bereik je niet
in zo’n klein gebied.”

Niet zo vreemd dus dat het geknutsel de eerste twintig jaar niet het
gewenste effect heeft: de oppervlakte hoogveen is en blijft een halve
hectare. Toch kun je zeker niet van een totale mislukking spreken,
vindt De Vries. Om te voorkomen dat het water te snel wegstroomt naar
de vier meter lager gelegen landbouwomgeving legt Staatsbosbeheer
een sawa-achtig dammencomplex aan. “Een mooi idee, ook al zagen
we wéér geen hoogveengroei in de kern. Maar wat verder van de hoogveenkern ontdekten we opeens wel veenmossen, het prille begin
van hoogveen.”

In 1997 eindigt de vervening ( turfgraverij ). Een nieuwe, hogere dam
wordt aangelegd en de Verlengde Noordersloot gedempt.
Het dammenstelsel wordt steeds verder uitgebreid – met vallen en
opstaan. Keer op keer verschuiven en verzakken dammen.
Uiteindelijk lijkt de verdroging gekeerd.

Miskleun

Maar dan komt oktober 1998, een maand met 288 millimeter regen
(tegen normaal ruim 80 millimeter). Dammen breken door, het
Bargerveen loopt leeg
, de omgeving loopt vol.
Een stuw wordt gesloten en het natuurgebied verliest geen water meer.

Een miskleun: het Bargerveen verzuipt. In allerijl wordt aan de
noordkant van het gebied een tijdelijk waterbekken aangelegd.
“Maar het reservaat bleef te nat. Een half jaar lang. Al die jaren van
pogingen tot hoogveenherstel leken in één klap helemaal voor niets”,
blikt De Vries terug.

Studies volgden, met als conclusie dat er aan de randen van het veen waterbekkens moeten komen plus een hogere dam. Zo geschiedde.
“Het werkt. Door de ingrepen is het verval aan de randen van het veen
kleiner. Belangrijk voor een vegetatietype dat een stabiele waterstand
nodig heeft.”

Aan de noord- en westzijde zijn er nu al waterbekkens, aan die aan de
zuidkant en Duitse zijde wordt gewerkt. Uiteindelijk ligt het Bargerveen rondom in het water. Het hoogveen drijft op en beweegt mee met
het water. Verdroging en overstroming zijn daardoor niet langer
mogelijk
, constateert de boswachter. En daarmee is het natuurgebied
dus klimaat­bestendig.

Groeiend hoogveen

De oppervlakte hoogveenvormende mossen neemt toe. Niet alleen in
de overgangszones rond de huidige hoogveenkern, ook in de
waterplassen verder weg zijn al snippers levend hoogveen te zien.
“Alles bij elkaar komen we nu op enkele hectares”, zegt De Vries.
“Nu zijn het nog kleine brokjes, maar uiteindelijk groeien die wel aan
elkaar.”

In de overgangszones tussen hoogveen en water ziet De Vries ook een toenemende oppervlakte van natte heide. Ook dat vegetatietype is
zeldzaam in ons land.
Herstel van het hoogveen is ook van groot belang voor de inwonende
planten en dieren, bijna allemaal sterk bedreigd in hun voorbestaan in Nederland.

Al met al blaakt de boswachter van vertrouwen. Door gestage
grondaankopen is het Bargerveen inmiddels tweeduizend hectare
groot, dooraderd met tachtig kilometer dam. En de waterwerken hebben
effect. “Over honderd jaar zijn hier over een oppervlakte van 100 ha
grotere en kleinere stukken levend hoogveen aanwezig,
hebben we 800 hectare herstellend hoogveen,
800 hectare waardevolle natte heide,
plus 140 hectare schrale graslanden.
Het Bargerveen kan niets gebeuren.”

Dam ....= Een verhoging die 2 wateroppervlakken van elkaar scheidt.
............... (
Dijk, kade en dam zijn niet hetzelfde)

Hoogveenkern = gedeelte van een hoogveen dat alleen door
............... regenwater wordt gevoed en wordt gedomineerd door
............... veenmossen.


. HABITATTYPEN..
.

Actief ( Levend ) hoogveen = hoogveen, waar aangroei plaatsvindt.
( paarse snippertjes middenboven in de kaart )

Herstellend hoogveen = ......
...... ( bruin )

Bovenveengraslanden = niet of weinig vergraven veen,
.......( oranje )................... gebruikt als grasland.
......................................... We passeren er enkele bij de Duitse grens
......................................... en bij de Ruïne van Uneken aan de Laardijk.

 

 

 

Artikel in Friesch Dagblad, 9 december 2018:

Hoogveen in het Bargerveen is weer levend

In 1968 was het laatste hoogveengebied in Zuidoost-Drenthe bijna verdwenen. Staatsbosbeheer ontfermde zich over het stukje
hoogveen van een halve hectare en viert nu met een boek 50 jaar
bescherming van het Bargerveen.

Een doorlopend succesverhaal is de bescherming van Bargerveen
allerminst, zo blijkt uit het boek 'Bargerveen, grenzeloos groeiend'.
(zie hieronder)
Vooral de eerste twintig jaar zijn de economische ofwel landbouw-
belangen rondom het Bargerveen te groot om het hoogveen weer te
laten floreren.

Absoluut dieptepunt is 1998. In de maand oktober valt er 288 mm regen
tegen normaal ruim 80 millimeter. De dammen die het water in het
kwetsbare natuurgebied moeten houden om het hoogveen weer te laten
groeien, breken door en het Bargerveen loopt leeg. De schade loopt in
de miljoenen euro’s.

Over die hoge kosten om het hoogveen in Nederland van de ondergang
te redden, schrijft Matthijs Schouten al in het voorwoord. Hij is ecoloog
in dienst van Staatsbosbeheer en tevens hoogleraar aan Wageningen
Universiteit en aan de Universiteit van Cork in Ierland.
,,We waren het eerste land in West-Europa dat zijn hoogvenen zo goed
als geheel had vergraven. Daarna kwam het besef dat daarmee een
wezenlijk en karakteristiek element van ons groene erfgoed verloren
was gegaan. We werden vervolgens het eerste land in de wereld dat
probeerde veenresten te restaureren. En dat tegen een zeer hoge prijs.
Toen in 1987 een grote groep Ierse politici, wetenschappers en
natuurbeschermers het Bargerveen bezocht om kennis te nemen van
wat voor herstelmaatregelen nodig zijn wanneer een hoogveensysteem
niet tijdig beschermd wordt, hield een van de Ierse gasten een takje
omhoog voor de camera’s van de Ierse televisieploeg en zei:
‘Dit moet wel de meest kostbare veenbes in de hele wereld zijn.’”

Laatste stukje wildernis

Het behoud van het hoogveen in Nederland kost wat, net als de zorg om
het Waddengebied. Beide landschappen worden wel het laatste stukje
wildernis in West-Europa genoemd. Voorlopig is het Bargerveen nog
geen echte wildernis, aldus Schouten, maar gaat het langzaamaan wel
die kant op
. Een degelijke bescherming van het hoogveen is niet alleen
voor de biodiversiteit van belang, maar ook voor de vastlegging van CO2.
Om het hoogveen te behouden, heeft Staatsbosbeheer in de loop der
jaren veel geïnvesteerd in de bufferzones. Dit is gedaan om het water
vast te houden in het kerngebied, om tegendruk te geven tegen het
weglekken van grondwater onder het veen en om wateroverlast in de
omgeving te voorkomen.

Het Bargerveen is te vergelijken met het Fochteloërveen op de grens
van Fryslân en Drenthe. Het zijn beide hoogveengebieden en met ruim
2000 hectare ongeveer even groot.

Het kerngebied van het Bargerveen is nog altijd het stuk rondom die
halve hectare hoogveen dat uit vroegere tijden stamt.
Dit gebied torent nog altijd een paar meter boven het omringende
gebied uit. Hier ligt het echte hoogveen, dat vreemd genoeg door
geologen een gesteente wordt genoemd. Een gesteente dat veert als
je erop loopt en dat bestaat uit de resten van dode planten, vooral
veenmos.

Levend hoogveen

Hoogveen ontstond in Nederland in het natte klimaat van na de laatste
ijstijd. Hele dekens van veenmos bedekten toen grote delen van ons
land. Dit veenmospakket groeit boven de grondwaterspiegel.
Veenmos heeft de eigenschap dat het regenwater vasthoudt en
dat het de dode plantenresten niet verteert.

In de loop van duizenden jaren werden de veenmosdekens enkele meters
dik. Het wordt levend hoogveen genoemd als er nog groei plaatsvindt.
Met vallen en opstaan heeft Staatsbosbeheer ervoor gezorgd dat in het Bargerveen weer levend hoogveen is ontstaan.

Turf (= gedroogd veen) werd in de prehistorie al als brandstof gebruikt.
De echt grootschalige turfwinning ontstond in de zeventiende eeuw.
Hele veengebieden werden afgegraven.
Wat overbleef was dalgrond ( = zand vermengd met een beetje veen).
Dit werd vervolgens gebruikt als landbouwgrond en zo ontstonden de
veenkoloniën. De eerste hoogveengebieden verdwenen in de Randstad,
waar de meeste mensen woonden. In Zuidoost-Drenthe verdwenen de
laatste, omdat ze ver weg waren van de afzetmarkten.
Toen turf in de negentiende eeuw als brandstof uit de gratie raakte,
werd het materiaal gebruikt als turfstrooisel en tuinturf en als
actieve koolstof, bekend van de Norit-tabletjes.

Boekweit

Over die hele (cultuur)geschiedenis die met het hoogveen verweven is,
gaat het boek "Bargerveen grenzeloos groeiend" ook.
Heel aardig is een hoofdstukje over de boekweitteelt.
Toen de graanprijzen vanaf 1760 enorm stegen, kwam er meer
belangstelling voor de teelt van boekweit.
Deze plant is een eenjarig gewas en komt uit Midden-Azië.
Voordeel is dat het in twaalf weken tijd geoogst kan worden en dat de
plant veel bijen aantrekt wat voor imkers weer aantrekkelijk is.
Het meel is bovendien erg voedzaam en gezond.
Nadeel van de teelt van boekweit is dat de veenbodem daarna een paar
jaar niet meer geschikt is voor andere gewassen.

In de zeventiende eeuw toen de grootschalige teelt van boekweit op
gang kwam, brandden boeren vele hectares veen af, zodat ze in die as
boekweit konden verbouwen. De Italiaan Edmondo de Amicis schrijft in
zijn reisverslag Nederland en zijn bewoners uit 1876: ‘De eindeloze
rookwolken die uit de turfstreken van Drenthe oprijzen, worden door de
noordenwind over Midden-Europa gedreven, tot naar Parijs, Zwitserland
en de Donau.’

Flora en fauna

Natuurlijk is er ook veel aandacht voor de flora en fauna in het
Bargerveen. Vrijwilligers, natuurgidsen, vogelaars en boswachters die
in het gebied actief zijn, doen uitgebreid hun verhaal.
Op een overzichtkaart staan alle fiets- en wandelpaden in het gebied.

Het hoogveenreservaat wemelt van de zeldzame planten en dieren.
Zeer zeldzame vogels als de Grauwe klauwier broeden er, er vliegen
nog Heidehommels
tussen de Lavendelheide, Veenbes, Beenbreek.

Verder groeien er acht veenmossoorten die op de Rode Lijst staan.

Hoogveen = Landschap dat wordt gevormd door
.............
planten die leven van regenwater.
............ Door de sponswerking van het veen en de niet of nauwelijks
............ waterdoorlatende ondergrond (veen,gyttja of bijv. leem)
............ ligt het peil van de regenwaterlens hoger dan het lokale
.............
grond- of oppervlaktewater en kan het veen boven het
............ omliggende landschap uit groeien.

Moerasveen ( Laagveen) = Landschap of landschapsdeel dat wordt
.............gevormd door planten die onder water groeien, waarbij
............ zich een pakket van slechts gedeeltelijk verteerde
............ plantenresten ontwikkelt.
............ Moerasveen ( laagveen )wordt niet alleen door regenwater
.............gevoed , maar óók door grond- of oppervlaktewater


Levend hoogveen = hoogveen, waar groei plaatsvindt.

Rustend hoogveen = hoogveen, waar noch groei noch aftakeling ......

Aftakelend hoogveen = hoogveen, waar aftakeling plaatsvindt.

 


Hoogveen ( een vegetatietype)
(hoogveen = veen gevormd boven het oorspronkelijke grondwaterniveau)

Uit:
Nederlandse oecologische Flora, deel 3 , blz. 50 e.v.

Het fundament van een hoogveen wordt gelegd door de Veenmossen
(Sphagnum spp.)
Een veenmosplant heeft het vermogen enkele tientallen malen het
eigen gewicht aan water op te slaan in haar cellen en tussen haar
stengels en bladeren.
Verder kan Veenmos met zeer weinig minerale voedingsstoffen toe.
Zijn stikstof betrekt het uit het water. Dit wordt daardoor steeds zuurder
en voedselarmer.
Aan de top groeit het mos steeds door; aan de voet sterft het door
lichtgebrek af en wordt het ineengeperst onder het gewicht van het
levende materiaal. In het zure veenwater gaat het echter nauwelijks
tot ontbinding over, zodat het zijn structuur en sponswerking behoudt.
Geologisch gezien vormen hoogvenen een erg 'jong' verschijnsel:
pas na 8000 jaar v. Chr. nam hun ontstaan een aanvang.

De oorsprong van de Nederlandse hoogvenen ligt in de natte laagten
in het landschap, die weinig of geen afwatering kennen. Zulke laagten
groeien dicht met Riet, Lisdodden, Wollegrassoorten en Zeggesoorten.
Het strooisel daarvan doet onder water een veenpakket ontstaan.
Vroeg of laat ligt de mineralenvoorraad van het water goeddeels in dit
veen opgeslagen en dan is de tijd rijp voor de vestiging van
Veenmossen (Sphagnum-soorten).
In eerste instantie betreft het soorten van minder extreem zuur en
voedselarm milieu, zoals Gewoon veenmos (Sphagnum palustre).
Naarmate die het water doen verzuren, doen andere soorten hun
intrede, bijv. Fraai veenmos (S. fallax).
Nu begint de 'veenmosspons' het water geleidelijk boven de water-
spiegel van de omgeving omhoog te trekken. Dit is het begin van
de echte hoogveenvorming.
Dan komen soorten die zich pas boven
de waterspiegel goed ontwikkelen. Bijvoorbeeld:
Rood veenmos ( S. rubellum) en Hoogveen-veenmos (S. magellanicum).
Uit het groeiende mospakket , dat zich gaandeweg boven de omgeving
verheft, vloeit aan de rand zuur water af. De aangrenzende
( bos)vegetatie sterft daardoor af en wordt ook door Veenmos
overwoekerd. Uitgaande van een of meer kleine laagten kan het
hoogveen zich als een grote koek over het terrein leggen.

Het afgestorven Veenmos vormt een laag die meters dik kan worden en
de levende bovenlaag afsluit van het grondwater en van de daarin
opgeloste voedingsstoffen. Alleen via de lucht worden geringe
hoeveelheden minerale voeding toegevoerd, voornamelijk met
regenwater.
De sponswerking van het mospakket maakt dat het hoogveen natte en
droge perioden kan 'opvangen' door uit te dijen of in te krimpen.

Het oppervlak van een aangroeiend of levend hoogveen vertoont een
kenmerkend reliëf van bulten en slenken.
doordat de bulten voor zuurstof uit de lucht toegankelijk zijjn, vindt hier
iets meer afbraak van organisch materiaal plaats dan in de slenken.
Ze vormen het domein van de Heidefamilie.
Van onder naar boven staan er - in elkaar overlappende gordels -
Kleine veenbes, Lavendelhei, Gewone dophei, Struikhei en op de
toppen van de droogste bulten ook Kraaihei.
Van de overige vaatplanten op hoogveenbulten is
Eenarig wollegras (Eriophorum vaginatum) het meest kenmerkend.
Verder staan er:
Ronde zonnedauw ( Drosera rotundifolia),
Pijpenstrootje (Molinia caerulea),
Naast Veenmossen treden hier andere bladmossen op en ook
levermossen.

Als het hoogveen een dikte van vijf tot tien meter heeft bereikt,
schiet het waterzuigend vermogen van het veenmospakket tenslotte
tekort om verder groei toe te laten. Het levend hoogveen
verandert dan in een rustend hoogveen, waarin Gewone dophei de boventoon voert.
Bij de door de mens veroorzaakte uitdroging neemt het aandeel van
Struikhei toe, maar komt langzamerhand ook boomgroei op gang, die
in levend hoogveen onmogelijk is.
Het broekbos van Zachte berk en Grove den krijgt een onderbegroeiing
van voornamelijk Pijpenstrootje en Bosbessoorten, terwijl de eerder
genoemde hoogveenplanten verdwijnen of op de achtergrond raken.

De uitgestrekte hoogvenen in West-Nederland werden vanaf ca. 1100
na Chr. ontwaterd en ten dele uitgeveend.
Wat overbleef kwam door inklinking ( = krimpen bij waterverlies) en
oxidatie steeds lager te liggen: wat nu als laagveen wordt aangeduid,
is voor een belangrijk deel 'verdronken hoogveen'.

De oostelijke helft van het land bleef tot in de 19de eeuw rijk aan
hoogveen. Noordoost-Nederland en Noordwest-Duitsland hadden samen
de grootste oppervlakte aan hoogvenen van heel Europa.
Ze waren in gebruik voor de boekweitbrandcultuur en er werd
veen afgegraven. Deze heeft lang als brandstof gediend en is nu nog
grondstof voor potaarde en norit.
Afgraving en ontginning hebben het Nederlandse hoogveenareaal in
nog geen anderhalve eeuw van 180.000 tot ongeveer 3000 hectare teruggebracht.

Hoogveen = Landschap dat wordt gevormd door
.............
planten die leven van regenwater.
............ Door de sponswerking van het veen en de niet of nauwelijks
............ waterdoorlatende ondergrond (veen,gyttja of bijv. leem)
............ ligt het peil van de regenwaterlens hoger dan het lokale
............
grond- of oppervlaktewater en kan het veen boven het
............ omliggende landschap uit groeien.

Laagveen = Landschap of landschapsdeel dat wordt gevormd door
.............planten die onder water groeien, waarbij zich een pakket
............ van slechts gedeeltelijk verteerde plantenresten ontwikkelt.
............ Laagveen wordt niet alleen door regenwater gevoed , maar
............ ook door grond- of oppervlaktewater


Levend hoogveen = hoogveen, waar groei plaatsvindt.

Rustend hoogveen = hoogveen, waar noch groei noch aftakeling ......

Aftakelend hoogveen = hoogveen, waar aftakeling plaatsvindt.


Bult ....= gewelfd moskussen dat het hele jaar boven het water
.............. uitsteekt.
Slenk...= een natte laagte die alleen in de winter en voorjaar
.............. onder water staat.


 

Wandelboek:

Natuur in Nederland,
Frank Berendse,
Vijfde druk 2019.

Te bestellen bij:
Reisboekwinkel de Zwerver
(webshop voor reisgidsen en landkaarten) 

.


Zeer mooi boek met nuttige
achtergrondinfo:

Bargerveen, grenzeloos groeiend,
Henk van den Brink,
Eerste druk 2018.

Staatsbosbeheer, in samenwerking met
Uitgeverij kleine Uil

Te bestellen bij:
Reisboekwinkel de Zwerver
(webshop voor reisgidsen en landkaarten) 

.

Tot zo’n drie eeuwen geleden vormden een flink deel van Drenthe, de
zuidoostelijke helft van Groningen en een groot deel van het Emsland
samen één uitgestrekt hoogveen: het Bourtangerveen.
Maar wat in duizenden jaren was gegroeid, verdween in enkele eeuwen.
Het veen werd afgegraven en als turf opgestookt.
In het uiterste zuidoosten van Drenthe, tegen de grens met Duitsland,
bleef een stuk veen gespaard. Hier, in het Bargerveen, wordt nu alles
uit de kast gehaald om het op sterven na dode hoogveen weer tot leven
te wekken. Een uniek experiment, dat zijn vruchten begint af te werpen!
Het eerste stuk van het Bargerveen kwam vijftig jaar geleden in het
bezit van Staatsbosbeheer. Ter gelegenheid van dat jubileum verschijnt
dit boek.
Over hoe het veen ontstond en zich ontwikkelde, wat mensen ermee
deden en hoe het verdween.
Over de volharding en inventiviteit waarmee mensen nu proberen het
veen te herstellen.
En over hoe het Bargerveen zich intussen ontwikkelde tot een
schitterend natuurgebied.
Fascinerende geschiedenissen, die in dit boek op een heldere en
toegankelijke manier worden verteld.
Naast gesprekken met diverse betrokkenen staat dit fraai vormgegeven
boek vol foto’s, kaarten en tekeningen, waarmee het zowel voor de
trouwe bezoeker als de nieuwsgierige natuurliefhebber een aangename
gids is.

 


Overnachting:

Voor mooi gelegen vakantiehuisjes in de natuur
ga je naar Natuurhuisje.nl

.


 

... Deze wandelsite is niet-commercieel, onafhankelijk en gratis.
... Dat is enkel mogelijk door steun van de bezoekers.
...
... Heb je hier goede info gevonden, toon dan je waardering door een
... kleine donatie voor het vele werk.
... .Zo kan de website ook gratis blijven en uitgebouwd worden!

............................................... .
... • Betaal met deze knop in een paar klikken via je eigen PayPal-saldo.
... • Heb je zelf nog geen PayPal-rekening, dan kun je toch via PayPal
...... vanaf j
e creditcard geld overmaken.

....Uiteraard kun je ook doneren door overschrijving op mijn
.. ING-bankrekening:

.. IBAN : NL38 INGB 0003 5057 89
.. BIC : INGBNL2A
.. t.n.v. P. C.M. Smulders.



Weet je aanvullingen en verbeteringen van deze tekst?
Graag een e-mail naar:

e-mailadres

 

De andere mooie Natuur in Nederland - wandelingen vind je op:
.
www.pietsmulders.nl/nederland_natuurinnederland.html


. .... . .... .

LAATST BIJGEWERKT : 24-01-2020