PIETERPAD deel 1
Pieterburen – Vorden = 236 km
..
.

 

Inhoud:

1. Pieterburen  Winsum

2. Winsum  Groningen

3. Groningen  Zuidlaren

4. Zuidlaren  Rolde

5. Rolde Schoonloo

6. Schoonloo Sleen

7. Sleen Coevorden

 

. 8. Coevorden Hardenberg

. 9. Hardenberg Ommen

10. Ommen Hellendoorn

11. Hellendoorn Holten

12. Holten Laren (Gld.)

13. Laren (Gld.) Vorden

..... Overige info


Pieterpad:
Het Pieterpad dankt zijn naam aan het begin- en eindpunt:
het Groningse dorp Pieterburen en de Sint-Pietersberg bij Maastricht.
De oorspronkelijke route is ruim 35 jaar geleden bedacht en uitgestippeld door
twee dames: Toos Goorhuis-Tsjalsma uit Tilburg en Bertje Jens uit Groningen.
De vriendinnen, inmiddels overleden, waren fanatieke langeafstandswandelaars.
Ze ergerden zich eraan dat ze daarvoor steeds moesten uitwijken naar het buiten-
land. Zo ontstond het Pieterpad, dat in 1983 in Vorden - halverwege de route
officieel werd geopend.
Ze kozen een route van noord naar zuid door het oosten van het land.
Het is met zijn 498 kilometer de langste wandelroute van Nederland en tevens
populairste. Naar schatting 30 tot 50 duizend mensen lopen de route jaarlijks.
De twee wandelgidsen, die het traject beschrijven, beleven dan ook herdruk na herdruk.
De meesten (80 procent) wandelen van noord naar zuid.
( Je kunt hem echter ook van zuid naar noord lopen ).
Zie verder: www.wandelingen.info/.......


Deel 1 omvat 13 dagetappes:

Ik heb ze gegroepeerd in grijze kaders.

Elk kader omvat:
enkele dagetappes met mijn aantekeningen,
een routelijn ingetekend op een basiskaart.
enige landschapsinformatie.

Voor de dagetappes gebruik ik de volgende beoordelingsschaal:
.... - zeer mooi
...- - mooi
.... - matig mooi
.... - niet mooi




1. Pieterburen — Winsum ........... 11 km ..........matig mooi.

- Als een van de weinige overnachtingsplaatsen heeft Pieterburen geen
. supermarktje !
- Extra uitstapje
: loop vanuit Pieterburen eerst naar de Waddenzee en terug
. over 'Het Pad naar het Wad'. Het is gemarkeerd met paaltjes en schilderij-
.. tjes die door bewoners langs de waddendijk zijn gemaakt.
- Het landschap vandaag is geschikter om te fietsen dan te wandelen.
. Er zijn in dit gebied grote percelen ( zowel akkerland als weiland).
. De route volgt veelal verharde wegen/fietspaden.
- Het riviertje de Pieterbuurstermaar wordt overgestoken over een
. hoogholtje, een hoge, houten voetgangersbrug.
- Je passeert Eenrum waar hoog op de wierde de mooie kerk pronkt en smalle
. straatjes met kleine huisjes het beschermd dorpsgezicht bepalen.
- Verder naar Mensingeweer en vervolgens Maarhuizen waar nog twee
. boerderijen en een kerkhof liggen.
- Je eindigt in Winsum met de gemetselde stenen brug de Boog en waar aan
. alles is te zien dat het vroeger een welgesteld dorp was.
- Wildkamperen is vandaag moeilijk.
- Over het geheel genomen is deze etappe matig mooi.

2. Winsum — Groningen ..... 19 km . gedeeltelijk zeer mooi

.. ( Het traject Garnwerd — Wierum is zeer mooi; de rest matig mooi )
- De bochtige weg tussen Winsum en Garnwerd is zéér gevaarlijk voor
.. wandelaars. Wees voorzichtig !
- We passeren oude meanders van het Reitdiep.
- Komen in Garnwerd met zijn mooie molen.
- Vlak ten noorden van Oostum maakt de route een grote omweg.
.. Is dat vanwege een toegangsverbod van een landbouwer ?
.. Het is in ieder geval niet prettig om zover om te moeten lopen.
- Oostum is de meest geschilderde en gefotografeerde wierde van Groningen.
- De stad Groningen binnenwandelen viel me reuze mee.
.. Daar had ik veel minder van verwacht.
.. We kwamen o.a. door het groen van het Noorderplantsoen.


Basiskaart rijkswaterstaat.

Landschapsinformatie:

A. Dijkenlandschap:
(smalle strook tussen Pieterburen en de Waddenzee):
Het is een jong, weids en open landschap.
Het bestaat uit tegen het oude kwelderland opgeslibde aanwasvlakten, die vanaf de 11e eeuw vanuit het oude land zijn bedijkt.
De dijken zijn al naargelang hun leeftijd lager (oud) dan wel hoger (jong).
Oospronkelijk was er een strokenvormige verkaveling loodrecht op de
dijken. ( Later is die op sommige plaatsen gewijzigd in een grootschalige
blokverkaveling ).
Kenmerkend voor het dijkenlandschap zijn de parallelle dijken die even-
wijdig liggen aan de kustlijn.
Strook voor strook is het land op de zee veroverd, waarbij aanvankelijk lage kades werden omgevormd tot nieuwe zeedijken.
Zo is de kenmerkende reeks van dijken ontstaan: de slaper, de dromer en
de waker.
Andere kenmerken zijn de boerderijreeksen en kolken langs slaperdijken.
(kolken zijn restanten van oude dijkdoorbraken).
Pieterburen is een wegdorp waarbij de bebouwing gekoppeld is aan de weg die het bochtige tracé van een oude dijk volgt.
De oude dijk is hier grotendeels afgegraven.


Je staat in het dijkenlandschap ten noorden van Pieterburen en kijkt zuidwaarts over een
.. grote akker naar het voormalige wegdorp.
Je bent hier in het gebied ten noorden van Winsum. Hier ligt het land wat hoger
.. ( het Hogeland ! ) en is de zeeklei wat zaveliger. .Daardoor zeer geschikt voor akkerbouw.
.. ( Dit in tegenstelling tot ten zuiden van Winsum waar het land wat lager ligt en bestaat uit
.. zware knipklei. Daar is overal veeteelt. )


Het riviertje Pieterbuurstermaar is ontstaan uit een kreek die toen er nog geen dijken
.. waren, eb en vloed in het kweldergebied bracht.

B. Wierdenlandschap (van Pieterburen tot Groningen):
Dit landschap is gevormd vanuit de ontginning van de kwelders.
De eerste bewoners vestigden zich al eeuwen v. Chr. op de hoger gelegen kwelderruggen (voormalige kusten) en op de oeverwallen van kreken
(= afwateringsgeulen op een kwelder).
op die hoger gelegen kwelderruggen treffen we ook de oudste wierden
(woon-heuvels) aan.
Deze kwelderruggen zijn in het relïef niet meer te herkennen, maar wel zichtbaar door de reeksen wierden die daarmee samenhangen.
Het grillige krekenpatroon is nu nog te zien aan de vele bochtige
maren (riviertjes), die in de zeventiende eeuw deels tot trekvaarten zijn vergraven. ( Ze zijn ontstaan uit de kreken die toen er nog geen dijken waren,
eb en vloed in het kweldergebied brachten.)
Deze maren vormen de basis voor de kenmerkende onregelmatige blokverkaveling.
Vanwege de aansluiting van de oorspronkelijke bewoning bij de
natuurlijke kenmerken van het landschap is er buiten de met oude kustlijnen samenhangende wierden een zeer grillig patroon van wierden ontstaan.
De oudste wierden hebben een ronde vorm en een radiaal patroon van boerderijen en huizen rondom het centrum.
De jongere wierden kenmerken zich meer door een rechthoekig straten-
patroon.
Aanvankelijk werden de wierden regelmatig opgehoogd.
De aanleg van dijken, ongeveer vanaf de 11e eeuw, betekende dat aanleg
en verdere ophoging van de wierden niet langer noodzakelijk was.
Buiten de dorpskommen is verspreide bebouwing bestaande uit boerderijen.
In de zware knipkleigebieden overheerst veeteelt, elders de akkerbouw.

C. Dé stad van het noorden.
Voor een stadswandeling zie:
Nieuw venster www.anwb.nl/binaries/content/assets/anwb/pdf/wandelroute/......



Oostum, een veel gefotografeerde kleine wierde (= terp ) met kerk en kerkhof.

 

 

3. Groningen — Zuidlaren .......... 21 km ..... matig mooi

- De route loopt ten zuiden van de stad langs de kronkelende Drentsche Aa.
.. Landschappelijk is dit stukje mooi, maar je hoort wel voortdurend het
.. autolawaai van de snelweg A28.
- Ten zuiden van Haren zie je de Hondsrug duidelijk enkele meters hoger
.. liggen dan de zandweg, waarop je loopt.
- De Appèlbergen zijn gedeeltelijk moerasvegetatie (o.a. Gagelstruiken).
.. De paden zijn er zelfs in de zomer modderig. Weer zo'n wanprestatie van
.. SBB (Slechtbosbeheer).
- Maak even een ommetje naar het hunebed op de Noordlaarderesch.
.. (Zie kaart 11). Meteen hierna verlaten we Groningen en komen in Drenthe.
.. ( de provinciegrens staat op de kaart: een brede, grijze streepjeslijn).
- Zuidlaren heeft maar liefst zeven brinken. Het is een mooi dorp.
.. De grote Zuidesch bleef helemaal onbebouwd en dat terwijl ze dicht
. tegen het dorpscentrum aanligt. Een prestatie van formaat.

4. Zuidlaren — Rolde .............. 18 km .........el zeer mooi

- Drinkwater: halverwege de route bij Gasteren.
- Het hart van de etappe wordt gevormd door Nationaal Park Drentse Aa
.. ( beken en esdorpen) Hier is het oude esdorpenlandschap bewaard
.. gebleven waar Saksische boerderijen op brinken, akkers op bolle essen en
.. hooilanden in de lager gelegen beekdalen de sfeer bepalen.

- De hele route tussen Schipborg en Rolde is zeer mooi. Het betreft:
.. 1. De beek Schipborgsche Diep met het voetbrugje.

.. 2. Het paadje door het bos ten oosten van het voetbrugje.

.. 3. De Gasterse Duinen.

.. 4. Het Ballooërveld.
.... . Je vindt hier belangrijke archeologisch elementen zoals:
.... . grafheuvels, celtic fields, en hessenwegen. Daarnaast tankgrachten
.... . uit de 2e Wereldoorlog.
.... . De route volgt op dit grote heideveld weinig mooie paadjes.
...... Het enigste paadje was ten oosten van het vennetje (zie krt blz 70)
.....
( Wil je de Struikhei in volle bloei zien, kom dan rond de laatste week
....... van augustus. Dit geldt eveneens voor punt 3 De Gasterse Duinen)


Landschapsinformatie:

A. Wegdorpenlandschap op laagveen:
Ten westen van de Hondsrug (krt 9 + 10 wandelgids) ligt het beekdal van de Drentsche Aa met veenweiden.
Het is een laagveenlandschap, een open landschap, waarin vrijwel geen
bebouwing voorkomt.
Vanaf de 18e eeuw heeft hier vervening plaatsgevonden.
Overblijfselen zijn het Paterswoldse meer en op enkele plaatsen petgaten.



Veenweide en molen De Helper aan de oostzijde van het Paterswoldse Meer.
Je staat hier bovenop de Hoornsedijk.
.. Dit mooie dijkje is zeer populair bij fietsers, wandelaars en trimmers, vanwege de fraaie
.. uitzichten op het omliggende natuurgebied.

B. Parkachtig esdorpenlandschap.
De stad Groningen is ontstaan als een gewoon esdorp, op het uiterste noordelijke puntje van de Hondsrug.
Deze in de ijstijd gevormde zand- en keileemrug stak als een natuurlijk havenhoofd het kweldergebied in.
Aan deze ligging heeft de stad haar bloei te danken.
Dankzij de open verbinding met zee groeide deze voorpost van het Drentse achterland uit tot centrale handelsplaats van het noorden.
De stad was dermate rijk dat ze ook politiek de zaken naar haar hand kon zetten en de Ommelanden volledig domineerde.
In de stad - om precies te zijn in de Herestraat - begint ook de belangrijke
handelsroute van Groningen naar Coevorden en verder naar Münster.
Deze oeroude 'Herenweg' liep over de kruin van de Hondsrug.
Het Pieterpad loopt er meerdere malen even mee samen o.a. vanaf het forensendorp Haren.
Ook Haren ligt op de Hondsrug (krt 9 wandelgids) en is ontstaan als een esdorp.
Ten zuiden van Haren heeft de Hondsrug een parkachtige esdorpen land-
schap
(krt 9 + 10 wandelgids). Het is een lappendeken van essen, bossen, graslanden en statige bebouwing.

Een van de zeven brinken in Zuidlaren.

C. Nationaal park Drentsche Aa ( beken en esdorpen).
Vanaf Zuidlaren loopt het Pieterpad door het dal van de Drentsche Aa.
'De Drentsche Aa' bestaat eigenlijk niet. Alleen een klein stukje in
Groningen heet zo. Met 'de Drentsche Aa' wordt een bekensysteem bedoeld. Alle beken en zijbeekjes dragen hierin een eigen naam. 
Ze zijn genoemd naar het dichtstbijzijnde dorp of veld.
In Drenthe wordt een beek nooit beek genoemd, wat bijv. in Overijssel wel het geval is. In Drenthe heten de beken loopje, diepje, stroom, laak of Aa,
of ze hebben een eigennaam als Reest, Hunze, Runde
of wat anders - maar nooit beek.  Zie verder Drentsche Aa.


Ballooërveld.
Vroeger had men op de heide veel kleine, smalle bosstrookjes, zoals op deze foto.
.. Zie ook je kaart 14 in je wandelgids. Ze zijn nu bijna allemaal omgezaagd.
.. Dus nu is er laatste week van augustus weer een eindeloze paarse zee.




5. Rolde — Schoonloo............. 18 km ............ zeer mooi

- Let op ! Schoonloo heeft géén supermarktje.
-
Drinkwater: meedragen voor de hele dag !
- De beek Andersche Diep, het Meindersveen en het Grolloërveld zijn
.. zeer mooi.
- Vanaf de weg N33 tot en met het Groloërveld is de route zéér bijzonder.
. Je ziet in dat hele stuk niet één boerderij of schuur.. Drenthe op z'n leegst.
- De kwaliteit van het bos is alleen bij het Meindersveen goed.
. Daar staan ook mooie, volwassen bomen. (Het bos in het begin van de
.. route heeft daarentegen alleen jonge bomen. )
- Pas in Schoonloo, met de prachtige brink, komt u weer even in de
.. bewoonde wereld.

6. Schoonloo — Sleen ........... 24 km ( lang ! )..... matig mooi

- Centraal in de etappe ligt Schoonoord wat haar ontstaan te danken heeft
. aan de stagnatie bij het graven van het Oranjekanaal door het heide-
. en moerasland. De kanaalgravers en veenarbeiders moesten het werk
. tijdelijk staken en bouwden hier hun plaggenhutten.
-
Bij sommige boswegen gebruikte men veldkeien als 'kinderkopjes' om ze
. te verharden.
-
Drinkwaterkraan: pas na 11 km bij huis aan het Oranjekanaal in
.. Schoonoord.
- Het bos tot aan De Tweelingen is doorsnee.
.. ( Alleen vlakbij Schoonloo zie je ook grote, volwassen bomen o.a.
.. Douglassparren ).
.. Loop daarom liever de volgende alternatieve route:
.. 1. Ga door de Hoofdstraat zuidwaarts.
.. 2. Steek de N376 over en loop verder zuidwaarts over het fietspad.
.. 3. Na 200 m westwaarts De Dennen (een heideveldje) in.
.. 4. Na 300 m zuidwaarts.
.. 5 Daarna door het bos naar 't Loomeer (zwemplas) en
.. 6. tot slot door De Tweelingen (twee veenplassen).
- De Kijl zelf is mooi evenals,
- het weilandje met het Pieterpadmonument (ten zuiden van Schoonoord) en
- de Galgenberg (een grote prehistorische grafheuvel) en
- celtic fields (restanten van prehistorische akkercomplexen).
- De rest is maar matig.
- Over het geheel genomen is deze etappe matig mooi.


Landschapsinformatie:

Drents Plateau: een esdorpenlandschap.
Het Drents Plateau ( het centrale zandgebied van Drenthe) is in de ijstijd gevormd en bestaat uit een dikke laag grondmorene met een laagje aangewaaid dekzand eroverheen.
Boeren konden er niet veel anders mee dan vee laten grazen, vooral schapen. Op de hoogste delen van het Drents Plateau (de Hondsrug en de Rolderrug) konden de eerste bewoners wel een bestaan opbouwen.
Er liggen daar meer dan vijftig hunebedden. Ze werden 5000 jaar geleden
gebouwd van grote zwerfkeien.
Dat dit gebied al vroeg bewoond is geweest, blijkt ook uit de vele vondsten
als grafheuvels, urnenvelden en prehistorische akkercomplexen.
Tot ver in de 19e eeuw bestond Drenthe grotendeels uit boomloze heidevelden, stuifzanden en veenmoerassen.
Het gebied was toen en ook nu nog zeer dun bevolkt.
Het bestuur van de nieuwe Republiek vond het gebied in de 17e eeuw te onbelangrijk om het een zelfstandige status te verlenen.
In dit afgelegen gewest ontwikkelde het esdorp zich in de meest pure vorm.
Grootgrondbezit was er nauwelijks. De dorpen, georganiseerd in marken, regelden hun zaken zelf, zoals het gemeenschappelijk gebruik van de heidevelden.
In de 20e eeuw veranderde alles. Er kwam kunstmest en het schaap verloor zijn economische betekenis door import van goedkopere wol.
De schaapskudden verdwenen na 400 jaar.
De marken werden opgedoekt en de heide werd op grote schaal ontgonnen.
Staatsbosbeheer plantte er productiebossen ( d.w.z. vakken met bomen
van dezelfde soort).
Drenthe is hier bijna volledig op de schop genomen op een paar veenresten
en heideplassen na.
Het Pieterpad loopt dwars door deze veelal eenvormige 'ontginningsbossen'.


Meeuwenplassen: restant hoogveen en natte heide. ( krt 20 wandelgids).
Begrazing door Galloway runderen.


 

Boswachterij Schoonloo: ( etappe 6 Schoonloo - Sleen)

.

In deze bossen op het voormalige Schoonloërveld liggen ook restanten hoogveen met veenplassen zoals De Tweelingen.

Toen in begin twintigste eeuw kunstmest beschikbaar kwam en de Drentse boeren dus geen schapen meer hoefden te houden vanwege hun mest, verdwenen de schaapskudden van de heide en werd ze ontgonnen.

1. De beste stukken werden akkerland (rechtsonder in de kaart).
Gebrek aan mest was er immers niet meer. Zelfs op zand kon je voortaan aardappels verbouwen.

2. De armere delen van het veld waren ongeschikt als aardappelland, maar je kon er wel bos maken.
Op deze 'bomenakkers' kwamen dennen, sparren en lariksen te staan
ook enkele soorten snelgroeiende loofbomen zoals de Amerikaanse eik.

3. De allerslechtste stukken van het veld moesten de ontginners overslaan.
De was het geval als het terrein te geaccidenteerd was of
omdat het veld er te nat was.
Zo kon het gebeuren dat deze slechte stukken met hoogveen zoals bij
De Tweelingen nu onze mooiste stukjes natuur zijn.

( Let op ! 't Loomeer is géén veenplas, maar een zwemplas die ontstaan is
.. na zandwinning.)




7. Sleen — Coevorden .......... 21 km ........... niet mooi

- Ten zuiden van Sleen zie je een groot, open akkergebied.
- En ten westen van de Jongbloedvaart een groot, open grasgebied.
- Het kanaalgehucht Holsloot is landschappelijk maar middelmatig.
- Het esgehucht Den Hool en Dalerveen zijn wel aardig.
- De rest tot Coevorden is niet mooi.
- Het centrum van Coevorden oogt erg arm, zowel de huizen als de publieke
.. ruimte.
-
Coevorden is gelegen bij een voorde, een doorwaarbare plaats.

.

Landschapsinformatie:

Afgegraven hoogveen:
Bij Sleen verlaat het Pieterpad het Drents Plateau en loopt het in de
richting van Coevorden en het riviertje de Overijsselse Vecht.
In de laagte tussen het Drents Plateau en de Vecht ontwikkelde zich na
de ijstijd een uitgestrekt veenmoeras.
Hier en daar staken zandruggen als eilandjes uit het moeras.
Op een ervan ontwikkelde zich de vesting Coevorden.
De ondoordringbare moerassen vormden een belangrijke natuurlijke verdedigingslinie. Coevorden lag er middenin.
Wie hier Nederland wilde binnenvallen, kon niet om deze vesting heen.
Vanaf de 19e eeuw kwam men echter tot het inzicht dat het verdedigen
van het nationale territorium langs de grenzen verleden tijd was.
De landsverdediging richtte zich op het beschermen van het economische, bestuurlijke hart van het land.
Met tientallen steden verloor ook Coevorden na 1850 zijn vestingstatus.
De ontginningsmaatschappijen stonden al te trappelen om het hoogveen
af te graven. In enkele decennia veranderde het landschap hier volledig.


Oude boerderij verbouwd tot woning in dalerveen. 

Dalerveen is een middeleeuwse veenontginning vanuit Dalen. 




8. Coevorden — Hardenberg ..... 19 km ..... niet mooi

- Na Coevorden loop je door het rivierdal van de Overijsselse Vecht met de
..stroom mee naar Hardenberg.
- Desgewenst sla je deze etappe over door de trein te nemen, want het
.. buitengebied heeft hier veel verspreide bebouwing.
...
Voorbij Gramsbergen hoor je óók nog voortdurend autolawaai van de N34.
- Onderweg passeer je rivierduinen en oude Vechtmeanders.
- Halverwege tussen Coevorden en Gramsbergen verlaat je Drenthe en kom
.. je in Overijssel. Zie kaart 27 linksonder.
- Wildkamperen is ten noorden van Hardenberg een probleem.
.. Je kunt daar moeilijk een rustige, onopvallende plek vinden, doordat het
.. buitengebied er zo dicht bebouwd is en het vele grasland je te zichtbaar
.. maakt. Wil je het toch doen, zet dan de tent rond de avondschemering
.. op een stukje gemaaid gras bij een waterloop.

9. Hardenberg — Ommen .21 km . grotendeels zeer mooi

- Drinkwaterkraan bij boerderij op de kruising van de Marsweg en Koedrift.
- Van de oude kern van Hardenberg is niet veel meer over, maar haar
.. ligging aan het riviertje de Overijsselse Vecht is mooi.
- De eerste 6 km van de wandeling tot en met Rheeze zijn zeer mooi.
. Dat betreft:
. 1. Het pad langs de Molengoot (een oude loop van de Vecht)
. 2. De Rheezermaten (maten of maden = graslanden)
. 3. Rheeze zelf ( het is een goed bewaard gebleven esdorpje)
..... Op de gaaf bewaard gebleven brink staan de boerderijen van het dorp
..... gegroepeerd.
- De uitgestrekte Boswachterij Hardenberg stelt erg teleur.
. Het is saai, eenvormig produktiebos,
. SBB (Slechtbosbeheer ! ) heeft hier geen enkele moeite gedaan een
. menging van soorten en leeftijden te bereiken.
. Dat kan veel beter. Denk aan etappe 6, waar je net ten zuiden van
. Schoonloo en bij Heerenkamp ook mooie, volwassen bomen ziet.
- Het Vechtdal bij Junne (met stuw en vistrap) is erg mooi.
. (Ook goed wildkamperen hier bij dit riviertje.)
- Het laatste stuk loopt de route door de beboste rivierduinen van
.
Boswachterij Ommen.
. Over korte afstand zijn er grote verschillen tussen de vegetatie van:
. - hooi- en weilanden,
. - de broekbossen langs de Vechtarmen en
. - de zeer droge rivierduinen.
. Ik vond Boswachterij Ommen veel mooier dan Boswachterij Hardenberg.
. Hier bij Ommen is gemengd bos met ook grote, volwassen bomen erbij.
- Slotconclusie van deze dagetappe: voor het grootste deel heel mooi.
. Alleen Boswachterij Hardenberg viel op in negatieve zin.


Landschapsinformatie:

Overijsselse Vechtdal :
Bij Gramsbergen maak je kennis met het riviertje de Overijsselse Vecht.
Typerend voor dit riviertje zijn:
- de brede dalbodem, waar vroeger een rivier meanderde ( kronkelde), en
- de rivierduinen of 'belten' die ooit in droge tijden aan beide zijden van de
rivier zijn opgewaaid. ( Die stuifduinen vormden vestigingsplaatsen voor de
landadel, die hier havezaten, lieten bouwen. )
Voor het economische verkeer en de waterhuishouding is het riviertje door de eeuwen heen van groot belang geweest.
Tot leed van veel schippers en boeren, was ze nogal onbetrouwbaar,
met haar droge beddingen in de zomer en overstromingen in de winter.
In de 20e eeuw is men erin geslaagd het wispelturige riviertje te temmen
door het afsnijden van meanders en het bouwen van stuwen.
Deze afgedamde meanders zijn nu vaak bijzondere natuurgebiedjes.
Tegenwoordig is de Vecht op sommige plaatsen weer een halfnatuurlijk riviertje. De stenen bekleding is van de oevers weggehaald en het riviertje
kan weer vrijelijk stromen. Ze kan weer meanders gaan maken.
Bij het meanderen van een riviertje maakt het stromend water bochten.
In de buitenbocht stroomt het water het sterkst. Daar vindt erosie plaats,
de oever brokkelt er af. Er ontstaat een vertikale wand die gunstig is voor
bijv. ijsvogels die daarin een nestholte kunnen uitgraven.
In de binnenbocht stroomt het water langzamer. Daar vindt sedimentatie plaats (afzetting van zand op de bodem). Er ontstaat een rivierstrandje.
Op deze manier verandert het riviertje voortdurend haar loop.



Het Engelandsche Bosch ten noorden van Hardenberg.

 

 

10. Ommen — Hellendoorn .21 km . grotendeels zeer mooi

- Vandaag gaan we de Sallandse Heuvelrug op, waarbij we drie 'bergen'
. beklimmen voor het uitzicht.
- De Besthemerberg (33m) is een voorpost.
- We zien de steilrand waar het riviertje de Beneden-Regge de stuwwal
. heeft aangesneden.
- Voornamelijk over de flanken van de heuvelrug loop je over een eiland van
. bossen en heide in een zee van boerenland. Voor Nederlandse begrippen
. steekt de Sallandse Heuvelrug best steil uit het omringende cultuurland.
- Op de noordflank van de Archemerberg (78 m) staan jeneverbesstruwelen.
. Het resultaat is een 'wildromantisch' landschap.
- We lopen zuidwaarts over Archemerberg en vervolgens de Lemelerberg.
- We dalen af naar het dorp Lemele. Hierna volgt een saai stukje door het
. Lemelerveld. Het is een typische heideontginning met grote percelen en
. lange, rechte wegen.
- Tot slot opnieuw de stuwwal op bij de Eelerberg.
. Hiet staat een gemengd bos met ook grote, volwassen naaldbomen erbij.
. Dus alleraardigst.
- Samengevat: deze etappe is grotendeels zeer mooi.


11. Hellendoorn — Holten ..... 16 km ..... zeer mooi

- Drinkwater meedragen voor bijna hele dag.
- Bij Hellendoorn westwaarts de stuwwal weer op.
. De eerste kilometer gaat door saai, jong bos, maar de rest van de dag is
. wel heel mooi.
- Na zéér voorzichtig de provinciale weg N35 overgestoken te zijn,
. loop je via de schaapskooi Twillaar naar de Noetselerberg.
. Daar zijn twee fraaie uitzichtpunten.
- We steken de Rietslenk over. Dit is een gaaf ijssmeltwaterdal, dat 150.000
. jaar geleden is uitgeschuurd door het water van de smeltende gletsjer.
. Op de helling staat jeneverbesstruweel en op de wat vlakkere bodem
. eikenhakhout.
- We lopen over de Oude Hellendoornseweg zuidwaarts.
. Deze oude weg is nog steeds grotendeels onverhard.
. Op een steil gedeelte ligt nog een stukje oude bestrating. Het werd aan-
. gelegd om erosie te voorkomen. Paard en wagen zouden deze barrière
. zonder verharding niet kunnen nemen.
- Opnieuw een mooi uitzichtpunt: de Holterberg (60 m).
. Je bent er even hoog als op de Noetselerberg, maar de Noetselerberg
. heeft toch iets betere uitzichtpunten.
- De route passeert rakelings het Natuurdiorama Holterberg en
. de Canadese begraafplaats. Ze zijn allebei een bezoekje waard.
- Tot slot een lichte afdaling via de Holter enk (enk = es) naar Holten.
. Holten en de spoorlijn liggen in een laagte in de stuwwal.
. Ten zuiden daarvan liggen nog de Lokereng en Zuurberg, maar deze
. uitlopers van de stuwwal zijn nog maar ongeveer 30 m hoog.


Naast een fijnmazig spoorwegnet heeft men ook vrij veel gewone wegen in dit gebied.
Een daarvan kunnen we missen als kiespijn. Het betreft de weg midden over de Sallandse
.. Heuvelrug van Hellendoorn naar Holten. In zo'n klein nationaal park horen geen motoren
.. en auto's te rijden.

Landschapsinformatie:

Sallandse Heuvelrug :
Bij Ommen gaat de route zuidwaarts over de Sallandse Heuvelrug , een in de ijstijd gevormde stuwwal.
Ze is 14 km lang en heeft een variabele breedte van ongeveer 1 tot 6 km.
Haar maximale hoogte is nog geen 80 m en dus lager dan de Veluwe, maar
heeft toch mooie uitzichtpunten.
De heuveltoppen bevatten grote aaneengesloten struikheibegroeiingen,
met enkele jeneverbesstruwelen en zure vennen.
De flanken van de stuwwal zijn grotendeels begroeid met naaldbos, loofbos
en gemengd bos van verschillende leeftijden.
Met het Pieterpad passeren we vijf van de heuveltoppen met uitzicht
( zie krt ).
Het gedeelte ten zuiden van de weg Raalte - Nijverdal is Nationaal Park.



Panorama Archemerberg.




Stuwwallen omsluiten glaciale bekkens:

1. Stuwwallen zijn de opvallendse landschapsvormen die het landijs van de Saale-ijstijd heeft achtergelaten. Het zijn doorgaans langgerekte heuvels die door de ijslobben zijn opgestuwd - vandaar de naam.

De grootste stuwwallen liggen in Midden-Nederland op de plek waar het
ijs tot staan kwam. Daartoe behoren o.a. Utrechtse Heuvelrug ,
Oost-Veluwestuwwal, Sallandse Heuvelrug, Montferland, en de
Heuvels tussen Nijmegen en Mook.

Zo'n stuwwal is vele kilometers lang en soms meer dan 100 m hoog.
Dat maakt wel duidelijk welke enorme krachten tijdens de landijsbedekking aan het werk zijn geweest.

De stuwwallen zijn meestal opgebouwd uit rivierafzettingen die al voor de vergletsjering aanwezig waren. De oorspronkelijk horizontaal afgezette lagen rivierklei, zand en grind zijn omhooggedrukt, gekanteld en soms geplooid.

2. De glaciale bekkens ontstonden doordat ijslobben zich diep in de bodem ingroeven. Hierbij ontstonden diepe, langgerekte laagten.
Deze glaciale bekkens zijn na het afsmelten van het landijs opgevuld met allerlei soorten afzettingen.
.

. Groen = stuwwallen ............ M = Montferland ............................ S = Sallandse Heuvelrug
Blauw = glaciale bekkens ..... N = Stuwwal Nijmegen-Mook ........ U = Utrechtse Heuvelrug
...............................................
O = Oost-Veluwestuwwal

 

 

12. Holten — Laren (Gld.) ............ 15 km ........... matig mooi

-
We lopen zuidwaarts over de flank van de Lokerenk (enk = es).
. Deze vormt samen met de Zuurberg het zuidelijkste stukje van
. de stuwwal. Ze zijn beiden ongeveer 30 m hoog.
- In de buurtschap Beuseberg op de flank van de Zuurberg staan
. prachtige boerderijen.
- We steken de A1 over en lopen naar de Schipbeek.
. Anders dan de naam doet vermoeden is het volgens de
. Stromende Wateren bij Topografische Dienst Kadaster een riviertje.
. Het is op deze plek rechtgetrokken en voorzien van stuwen.
. Het heeft daarom veel weg van een afwateringskanaal.
. Haar zware dijken zijn beplant met een dubbele rij beuken.
. Ten zuiden van dit riviertje begint provincie Gelderland (zie krt 43).
. (De dikke grijze streepjeslijn in de Schipbeek is de provinciegrens.)
- Er volgt een ontginning uit de dertiger jaren van de vorige eeuw.
. Kenmerkend zijn hier o.a. de grote rechthoekige blokken,
. de lange, rechte wegen, en de boerderijen van hetzelfde type.
. Dit deel van de route is niet mooi, maar wel interessant.
- Met Landgoed Verwolde begint een gebied met oude landgoederen,
. afgewisseld met kleinschalig boerenland.
. De anderhalve km lange bosweg van dit landgoed is saai. Je hebt daar
. zeer open bos, waar te veel hout gekapt is.
. Het centrale deel rondom het Huis is wel mooi met ook grote bomen.
. Onder andere de Dikke Boom. Dit is waarschijnlijk de dikste zomereik
. van Nederland. Hij is echter van binnen helemaal hol.

13. Laren (Gld.) — Vorden ........... 14 km ............. mooi

-
Het dorp Laren en de eerste twee km zuidwaarts zijn niet bijzonder.
- Maar dan begint het wandelfeest langs statige landgoederen en
. buitenplaatsen met:
- Groot Dochteren, een buurtschap met verspreide boerderijen en
. Huis 't Ross, een buitenplaats.
. Let ook op het voormalige schooltje bij de spoorwegovergang.
- We steken het Twentekanaal over en het riviertje de Berkel.
. Ten westen van de brug is dit riviertje nog steeds gekanaliseerd, maar
. ten oosten heeft ze weer een natuurlijke loop gekregen met bochten,
. een brede bedding en 'plas-dras' oevers.
- Aan de zuidzijde ligt het mooie landgoed Velhorst.
- Er volgen enkele km's met bos - en akkerland (Het Groote Veld).
. Dit is niet bijzonder, maar dan
. sluiten we af met achtereenvolgens:
- buitenplaats Het Enzerinck,
- Kasteel Den Bramel (met of zonder spook ), en tot slot
- Kasteel Vorden.
. Alles bij elkaar een mooie wandeletappe.


Landschapsinformatie:

Achterhoek :
Bij Holten daalt het Pieterpad af naar Gelderland, naar het beekdal- en kampenlandschap van de Achterhoek.
Je hebt hier een lichtgolvend dekzandlandschap dat via vele beken
afwatert op de IJssel.
Het esdorp is ook hier een belangrijke nederzettingsvorm, maar in tegenstelling tot Drenthe was er in de Achterhoek een landadel die het voor het zeggen had. Er zijn daarom veel kastelen en landgoederen.
De landadel stond hier ook vestiging buiten de dorpen toe.
Het landschap toont daardoor verspreid liggende weilanden, éénmansesjes - de kampen - omzoomd door boomsingels en houtwallen.
Dit fijnmazige landschap is zo bijzonder dat een gedeelte daarvan is aangewezen als beschermd Nationaal Landschap.



Kasteel Vorden.
Het kasteel heeft nog enigszins
het karakter van een versterkt huis.



Fotoalbum:
Nieuw venster http://home.solcon.nl/mndenharder/Pieterpad01/Pieterpad01.htm


Lengte en tijdsduur van deel 1: .. 236 km.
Als je deze wandeltrektocht met een lichte dagrugzak loopt , terwijl je de
hoofdbagage laat bezorgen, kun je het traject in 13 dagen doen.
Zie hierboven.
Ga je echter met trekkingrugzak en tent dan heb je zo'n indeling niet nodig.
Je bent dan vrij in doen en laten en kunt 's avonds altijd wel een tentplek vinden.
Je hebt dan ongeveer 3 dagen méér nodig, omdat je met een trekkingrugzak
rond de 15 km per dag aflegt.


Routemarkering in het terrein:
Voor Nederlandse begrippen is ze goed.
Als je op de
markeringen in het terrein let en zo nu en dan jde deelkaartjes
raadpleegt in je wandelgids, loop je dit pad probleemloos.
De markering is echter minder nauwkeurig dan de Duitse, Franse of Engelse.


Moeilijkheidsgraad:
Lichte wandelingen.


.
Anders dan Fokke & Sukke ben ik van mening:
.. 1. dat het geen afzien is, maar het slechts lichte wandelingen zijn (wel enkele lange etappes) en
.. 2. dat het ook geen kutpad is, maar een mooi pad.


Percentage onverharde route: .. %
Op de kaartjes zijn de
onverharde gedeelten weergegeven door een
rode
streepjeslijn en de verharde door een rode doorgetrokken lijn.


Bevoorrading:
Levensmiddelen: Alle overnachtingsplaatsen hebben een supermarktje,
.. behalve Pieterburen en Schoonloo.
Ik heb dat bij die etappes ook vermeld.
Drinkwater: Er waren meestal voldoende huizen onderweg, waar je dat kunt
.. vragen. Enkele dagetappes moest je drinkwater goed plannen. Ik heb dat bij die
.. desbetreffende etappes aangegeven.


Wildkamperen:
Slechts enkele keren was het moeilijk een goede plek te vinden.
Ik heb dat bij de desbetreffende dagetappes vermeld.



Mensingeweer met molen 'Hollandse Welvaart' (een achtkante bovenkruier met stelling ).
Op de voorgrond het Mensingeweersterbalkje over het Mensingeweerster Loopdiep.


De acht landgoederen rond Vorden:
Nergens zijn er in de Achterhoek zoveel landgoederen dan rond Vorden.
Het zijn er maar liefst acht. Het Pieterpad passeert er enkele:


Achterhoekse lappendeken:
Het landschap rond Vorden is een lappendeken van:
- akkers (= wit op je kaartfragment),
- grasland
(= lichtgroen) en
- bos
(= donkergroen).
Daar liggen oude hoeven op kleine dekzandruggen. Deze ruggen boden vaak
maar aan één boerderij plek, waardoor ze verspreid liggen.
Een enkel heide- en vennenfragment herinnert aan het uitgestrekte veen dat
tot een eeuw geleden de lage zandgronden bedekte.
Het vele bos is te danken aan de landgoederen, want een jonker zonder
jachtbos is een koning zonder koninkrijk.
Omdat de boeren in de Achterhoek op een perceel nogal snel wisselen tussen
mais en gras, kun je bij het lezen van je topografische kaartfragment niet op de
kleuren wit (= akker; meestal mais) en lichtgroen (= grasland) afgaan.
De kleur donkergroen (= bos) kun je wel vertrouwen. Bos verandert niet snel in
ander bodemgebruik.


Groningen: Hooge der A en daarachter de toren van de A-kerk.


Routewijzigingen:
Nieuw venster www.pieterpad.nl/


Openbaar vervoer en pleisterplaatsen:
De wandelgids blz. 182 e.v.
www.klaaswebsites.nl/Pieterpad/index.php?kaart=01


Welke stromende wateren onderweg ?
We passeren tijdens het Pieterpad zowel beken, riviertjes als rivieren.
Aangezien wandelgidsen deze dikwijls fout benoemen hier een korte uitleg.
Als vuistregel geldt:
Beken : .... op nagenoeg alle plaatsen doorwaadbaar.
................. Voorbeelden: Drentsche Aa, Schipborgsche Diep.
Riviertjes: op slechts enkele plaatsen doorwaadbaar.
................. Voorbeelden: Pieterbuurstermaar, Mensingeweerster Loopdiep,
................. Winsumerdiep, Overijsselse Vecht, Beneden-Regge, Schipbeek, Berkel.
................. (dus de Schipbeek is géén beek ! )
Rivieren :. breedte meer dan 25 m.
................. Voorbeeld: Reitdiep.
Zie verder: www.clo.nl/sites/default/files/infographics/1401_003k_clo_01_nl.jpg



Het riviertje de Schipbeek.
Haar naam en de foto wijzen allebei niet op een riviertje. Toch is het dat formeel.

Hier op de foto doet het riviertje eerder denken aan een kanaal. Ze is rechtgetrokken en
.. voorzien van stuwen. Daarnaast heeft ze langs de oevers brede steunbermen voor de
.. onderhoudsmachines.


Eindbeoordeling:
Het is niet het mooiste langeafstandspad van Nederland.
Die eer valt te beurt aan het Trekvogelpad.
Het Pieterpad eindigt echter wel op een mooie tweede plaats.


Websites:
Nieuw venster www.pieterpad.nl/ (officiële website)

Nieuw venster http://nivon.nl/pieterpad-1-en-2/ (website van het Nivon)



Wandelgids:

. Pieterpad deel 1 Pieterburen - Vorden....
.... Uitg. Nivon 2015, negende druk

.


Te bestellen bij:
Reisboekwinkel de Zwerver ( webshop voor reisgidsen en landkaarten) 



Overnachtingsmogelijkheden:

Deze reis wordt nog veel leuker met een heerlijk hotelletje.
Bekijk hier de mooiste hotels en B&B's :

- Trivago

- Booking.com

.



... Deze wandelsite is niet-commercieel, onafhankelijk en gratis.
... Dat is enkel mogelijk door steun van de bezoekers.
...
... Heb je hier goede info gevonden, toon dan je waardering door een
... kleine donatie voor het vele werk.
... .Zo kan de website ook gratis blijven en uitgebouwd worden!

............................................... .
... • Betaal met deze knop in een paar klikken via je eigen PayPal-saldo.
... • Heb je zelf nog geen PayPal-rekening, dan kun je toch via PayPal
...... vanaf j
e creditcard geld overmaken.

....Uiteraard kun je ook doneren door overschrijving op mijn
.. ING-bankrekening:

.. IBAN : NL38 INGB 0003 5057 89
.. BIC : INGBNL2A
.. t.n.v. P. C.M. Smulders.

 


Weet je aanvullingen en verbeteringen van deze tekst?
Graag een e-mail naar:

e-mailadres

En tot slot: veel wandelplezier !
Piet Smulders, 2016

. ... . ... .