.
KNAPZAKROUTE ... GASTEREN
.......

 

.............................Oostlus 7 ½ km ... en ...Westlus 10 km


Wordt aan gewerkt:

 

Snel naar:

1...Oostlus 7 ½ km

2...
Westlus 10 km


Belangrijk !

In de loop van de tijd verandert er van alles onderweg:
paadjes verdwijnen,  nieuwe weggetjes worden aangelegd, etc. 
Kijk daarom vooraf op de website:
.  https://knapzakroutes.nl/bokd/overzicht-knapzakroutes/k01-gasteren/
Bij het hoofdstuk Routenieuws staan de recente routewijzigingen.

Noteer ze in je wandelgidsje
!



Drentsche Aa:
Je wandelt in het hart van het stroomdal van de Drentsche Aa.
( Zie ook de volgende interessante achtergrondinfo ).



Fotoalbum: http://nl.fotoalbum.eu/reestdalalbum/a451797

 

De hoofdroute van 1 km is te splitsen in:
1. Oostlus ......... 7½ km ..........( punt 1 > 10 )
2.
Westlus ......... 10 km ......... ( punt 11 > 28 )
Zie beide kaartjes hieronder.


Hoofdstuk1

. . . 1.. OOSTLUS . . km

Elk vierkant van het zwarte vierkantennet is in werkelijkheid 1 bij 1 km.

Rode streepjeslijn = wandelroute.
Ter verbetering van de kaart heb ik er de bruggen in getekend evenals de
.. goedgelegen zitbanken.


Samenvatting Oostlus:

• Eerst wandel je een eind over de hoge Zuidesch van Gasteren,
• daarna langs de prachtige houtwallen van het Anlooërdiepje en
.. de moerasbosjes van de Burgvallen.

 

 

Esdorpen: Gasteren en Anloo.
.
• Van deze twee is vooral Anloo bijzonder. Het behoort met o.a. Loon,
.. Taarlo en Anderen tot de groep. van zeer karakteristieke esdorpen.

.• Gasteren en omgeving rond 1900.
.• Normaliter maakten het esdorp met de essen (1) en de groenlanden (2) samen
... ongeveer 20% uit van het dorpsgebied, de heidevelden (3) de overige 80%.

..............................................................................................................

Middeleeuwse boeren hadden het niet gemakkelijk in het Drentsche Aa-gebied. De arme zandgronden waren ongeschikt voor akkerbouw en de beekdalen te nat. Daarom bedachten de boeren een oplossing.
Ze verrijkten de akkers met een mengsel van heideplaggen en mest.
En de groenlanden in het beekdal leverden hooi (wintervoer voor het vee).
Door deze werkwijze zag het Drentse esdorpenlandschap er rond 1900
als volgt uit:

.1. Het esdorp met de essen:
De plekken waar de eerste Drenten hun boerderijen bouwden, waren
niet toevallig gekozen. Ze zochten die plekken uit die niet te droog en
ook weer niet te nat waren.
De nabijheid van water was belangrijk, want daar was gras voor het
vee. De oudste dorpen ontstonden dan ook steeds tussen het beekdal
en de hogere gronden waar akkers konden worden aangelegd.
Zo'n dorp bestond uit een zwerm boerderijen één of meer brinken.
De beplanting op de brinken, op erven en langs perceelsgrenzen gaven
het esdorp een groen karakter.
Bij het dorp lagen goorns (= moestuinen)(vergelijk: Garten(D) ; garden (E)
De es(sen):
Bij het dorp lag een of meer essen, de gemeenschappelijke
akkercomplexen van het dorp. Ze waren meestal in een aantal
blokken
verdeeld, en die waren weer onderverdeeld in een aantal stroken
( lange, smalle percelen). Die stroken waren privébezit
.
Als de es uitgebreid werd, gebeurde dat door een nieuw blok te be-
ginnen (blokverkaveling). Iedereen had recht op een aandeel.
Rogge was eeuwenlang het belangrijkste gewas.
De es werd vaak van de omringende heide gescheiden door een
eswal of bosrestant om loslopend vee buiten de akkers te houden.
( Tegenwoordig zijn de essen nog goed te onderscheiden, maar wel
deels bebouwd
. Hun interne structuur is wel flink gewijzigd, het
versnipperde eigendom is door ruilverkaveling afgenomen.
Ook van de eswal is niet veel meer over. )

.2. De groenlanden (= graslanden (wei- en hooilanden) in het beekdal).
Hier weidde men in de hoger gelegen delen het rundvee, terwijl
de lager gelegen delen, de maden, als hooiland werden gebruikt.
(Het woord made of maat is verwant aan maaien)
Die wei- en hooilanden werden tot het begin van de negentiende eeuw
niet bemest, waardoor zich daar rijk bloeiende plantengemeenschappen konden ontwikkelen.
Toen het gemeenschappelijk gebruik van de wei- en hooilanden in
onbruik raakte, ging men de percelen scheiden met houtwallen of
sloten die als veekering dienden.
Bij de houtwallen zijn de zgn. grenswallen het oudst.
Zij vormen de grens met de veelal aangrenzende heide.
Daarna ging men op de hogere delen in het dal, waar geen veekerende
sloten konden worden gegraven, dwars op het beekdal dwarswallen
aanleggen tot aan de laaggelegen gronden, waar sloten de veekerende
functie konden overnemen.
Kenmerkend voor de weilanden is de opstrekkende verkaveling
met
houtwallen als veekering (zie kaart)
De
hooilanden daarentegen hebben een onregelmatige blokvormige
verkaveling
met
sloten als veekering.
(Tegenwoordig zijn veel houtwallen bij de weilanden weer verdwenen.)

.3. De heidevelden:
De heiden waren in gebruik als weidegronden voor de schapen.
De vochtige, venige terreingedeelten met dopheide gebruikte men
bij voorkeur voor het plaggen. Zij hadden wat meer humeus materiaal.
Dopheide werd ook als brandstof gebruikt.

In de veentjes vond turfwinning plaats.
( Tegenwoordig is het Balloërveld nog steeds grotendeels heide.)


( Het bos was ver teruggedrongen, hoewel men in bepaalde gebieden
bewust bos in stand hield voor brand- en timmerhout of jacht.
Dit bos werd ook omheind, zodat de schapen er buiten zouden blijven. )

Vanuit de dorpen (1) was er naar buiten toe een afnemende intensiteit
van het bodemgebruik. Dat liep van de essen (2), via de groenlanden (3)
tot en met de heidevelden (4).
Met andere woorden je zorgde ervoor dat je de grond,
waar je het meest naartoe moest, het dichtst in de buurt had.
Hooien deed je immers maar één, hooguit twee keer per jaar,
dus dat mocht best een eindje weg liggen.

Het esdorp met de essen (1) en de groenlanden (2) maakten samen
ongeveer 20% uit van het dorpsgebied, de heidevelden (3)
de overige 80%.


Bij deze extensieve landbouw dient elk bedrijf over grote oppervlakten
te beschikken. Die ruimte was in het oude Drenthe volop aanwezig.
Zo was bij een akkerbouwbedrijf van 12 ha in het begin van de
19 de eeuw nog gemiddeld 25 ha groenlanden en liefst ruim 100 ha
aan heideveld aanwezig !
Daarop hield men zo'n 20 stuks rundvee en 80 schapen.
Om de vruchtbaarheid van 1 ha akkerland te waarborgen was dus meer
dan het tienvoudige aan ander grondgebruik noodzakelijk.

. Schematische weergave esdorpenlandschap in Drenthe
..• 1. Het esdorp met de es (1) , daarnaast de groenlanden (2) en de heide (3).

 


• Gasteren, esdorp met centrale brink en oude Saksische boerderijen.
• Een brink is een soort grasplein met vaak oude bomen, waar vroeger
.. het vee verzameld werd voordat het ging weiden in de omgeving.




Anlooërdiepje:
een zijbeekje van het Schipborgsche Diep.
(
deze laatste is een van de middenlopen
van de Drentsche Aa)

....

.
Het smalle beekdal van het Anlooërdiepje.

..
.• Het Anlooërdiepje meanderend over haar smalle dalbodem.


..
..
• ..

"Natuur in Nederland" van Frank Berendse heeft goede wandelinfo:
. Wandeling langs het Anlooërdiepje met Jan Bakker

 


..:

..:
...

 

 

Foto

 


..
..
• ..
..
..
• ..

 

 

.
.
.

.


Hoofdstuk2

. . . 2. . WESTLUS . . 10 km

Elk vierkant van het vierkantennet is in werkelijkheid 1 bij 1 km.

Rode streepjeslijn = wandelroute.
Ter verbetering van de kaart heb ik er de bruggen in gezet en
.. goedgelegen zitbanken.
Drie grafheuvels ( G) liggen ten oosten van Oudenmolen.
Karrensporen ( K) zie je op 2 plaatsen:
.. 1. Rechtsboven in de kaart aan de oostzijde van het Schipborgse Diep.
...... De voormalige heide langs de beek is tegenwoordig bos.
.. 2. In het noordoostelijke deel van de Gasterse Duinen.

 

Samenvatting Westlus:
• Aan de andere kant van het dorp wandel je over mooie paadjes veelal
.. op de grens van het beekdal van de Drentsche Aa (Gasterensche - ,
.. Oudemolensche - en. Schipborgsche Diep) en de voormalige heidevelden.
.. Eens moeten alle beekdalen in Drenthe er zo uitgezien hebben.
• In Gasteren maak je kennis met een dorpslandschap waar vele eeuwen
.. mensen gewoond en gewerkt hebben.
• Het hunebed en de grafheuvels onderweg verwijzen naar dat prille
.. begin.


 

De Heest: uniek beekdal met zeldzame flora.

Dit gebied ligt ten noorden van het Ballooërveld en wordt ingeklemd
door twee van de middenlopen uit het Drentsche Aa stelsel:
het Taarlosche Diep en het Gastersche Diep.

Een eeuw geleden werd het gebied geschikt gemaakt voor de
landbouw en veranderde het drastisch.

Maar eind vorige eeuw heeft men al weer de bovenste laag van de bodem verwijderd om het gebied te verschralen.
Dit verschralingsbeheer geeft allerlei plantensoorten die hier vroeger
gestaan hebben, de kans om terug te keren. (Cultuurgewassen hebben bemesting nodig, de wilde planten niet.)
Er groeien in deze hooilanden dan ook weer zeggen- en grassoorten
die verdwenen leken en planten als:
- Dotterbloem met haar dooiergele bloemdekbladen,
- Echte koekoeksbloem, met haar in vieren gespleten kroonbladen en
- Brede orchis met haar brede bladeren.

Tegenwoordig worden de hogere gronden extensief beweid.

In dit gebied komen enkele unieke broedvogels voor:
de Kwartelkoning (Crex crex) en de Dodaars (Tachybaptus ruficollis).


• Een parklandschap met een lappendeken van zeer gevarieerde, kleine perceeltjes.
.. Naast water ook land, naast bos ook open terrein.


• Een kleinschalig landschap met veel doorkijkjes.

 


.
Langs de beekdalrand van de Drentsche Aa:


Bij Oudemolen brak het Oudemolensche Diep ( lokale naam voor
Drentsche Aa) door de Rug van Tynaarloo. Je herkent dit aan :
1. het smallere beekdal en 2. de hogere dalwanden (3 á 4 m).


• Door erosie (het afkalven van de oever) ontstaat in de buitenbocht een steile oever.
.. Omdat de beek hier tegen de rand van het beekdal stoot, krijg je een extra hoge
.. steile oever van wel 4 m.
• In de binnenbocht vindt echter sedimentatie plaats (afzetting van zand)
.. Dus daar waar de fotograaf staat, is het ondiep.


• Houten vlonderpad bij de plaats waar de zijbeek Anlooërdiepje uitmondt
.. in het Schipborgsche Diep ( lokale naam van Drentsche Aa).
Hier heb je bloemrijke, ruige graslanden.
.. Rond begin juni staan hier bloeiende orchideeën, vooral de Brede orchis.


• Voetbrugje over het Schipborgsche Diep
.
• Hier hebben we weer een breed beekdal; in de bloeitijd vol
.. ruige, bloemrijke vegetatie.

 


Grafheuvels (tumuli):

Aan de oostzijde langs het Oudemolensche Diep liggen drie grafheuvels.
Ze stammen uit de Nieuwe Steentijd en/of Bronstijd.

 

FOTO


• ...


Oude karrensporen:

Aan de oostzijde langs het Schipborgsche Diep en
door de Gasterse Duinen liep in de Middeleeuwen de route tussen
Groningen en Coevorden.
De karren volgden het spoor van hun voorganger en als dat niet
meer ging, maakten ze er een nieuw spoor naast.
De brede bundel diepe uitgeslepen karrensporen is nog altijd duidelijk herkenbaar.
Waar sporen liepen over hoog gelegen droge zandgebieden was er kans
op zandverstuiving.
Wanneer er sprake was van een slechte afwatering konden er poelen
ontstaan in een bundel, waardoor ze ook vastliepen.
Op sommige plekken raakten sporen zo ver ingesleten dat er zelfs
holle wegen konden ontstaan.

.
• Je staat in de smalle bosstrook ten oosten van het Schipborgsche Diep en kijkt
.. op de beschaduwde zijdes van twee noord-zuid lopende geulen (zie cijfers).
• Zij behoren tot een hele bundel karrensporen evenwijdig aan het beekdal.


.
• Je staat hier bij het hek aan de noordzijde van de Gasterse Duinen en kijkt zuidwaarts.
• Links van de liggende boomstam zie je enkele van de vele karrensporen
.. ( evenwijdig aan die liggende boomstam).



 

 

 

 

 

 

Gasterse Duinen:

De Gasterse Duinen, de naam zegt het al, is een oud stuifzandgebied,
ontstaan door overbegrazing en intensief verkeer van de karren, die
de heide stukreden. Het stuifzand bedreigde het dorp Gasteren, dat
zich beschermde door het aanplanten van Grove dennen.
Naast heide en bos zijn er ook gagelstruwelen.

Hoge stuifduinen en schilderachtige plassen bepalen grotendeels het
aanzicht van het terrein.
De plassenstrook is een oude, dichtgestoven loop van de Drentsche Aa
en is ontstaan door afgraving van het veen dat in de oude bedding was ontstaan.
Deze plassen staan nu bekend als het Voorste - en Achterste Veen.
Langs de rand van het Achterse Veen ligt een brede gordel van Gagel.
In de Gasterse Duinen grazen Schotse Hooglanders en een kudde
Schoonebekers (schapen).
Op en rond de plassen broeden veel vogelsoorten, waaronder Dodaars
en Zomertaling.
in het voorjaar trekken veel padden naar dit gebied om zich voort te
planten.

.• De Gasterse Duinen bestaat uit een stuifduingebied begroeid met heide.
.. Het kent daardoor veel meer reliëf dan het Ballooërveld.

 



Hunebed D10 Gasteren: klein en onvolledig.

• Het ligt in de Gasterse Duinen, oostelijk van de weg Gasteren naar
.. Oudemolen. Vanaf een grote parkeerplaats voert een wandelpad
.. naar het hunebed.
• Met oorspronkelijk 4 dekstenen is dit hunebed klein.
.. Van die vier zijn er nu nog maar twee over.
• Er is ook géén kort gangetje (= poort ; ingangspartij).
• En géén steenkrans. Bij steenroof in het verleden verdwenen de
.. kransstenen naast de stopstenen en andere kleinere stenen als eerst.


• Bovenaanzicht van een driedimensionaal model.
.. Zie verder: http://www.hunebeddeninfo.nl/d10gasteren

..... d = deksteen ...... z = zijsteen ....... s = sluitsteen
• De lengteas van een hunebed is zoals hier dikwijls ongeveer oost-west.


• Je kijkt hier noordwaarts.

• Je kijkt hier oostwaarts.

Wat is een hunebed ?

Een hunebed is een van grote zwerfstenen gebouwde grafkamer.
Ze komen voor in Noord-Nederland (en verder oostwaarts in Duitsland,
Polen en Zuid-Scandinavië).
De overledenen kregen eten en drinken in potten mee, maar ook
gereedschap, wapens en sieraden.
De hunebedden komen uit de Nieuwe steentijd, circa 5.000 j geleden.
Dat was de tijd van de eerste boeren.
Ze zijn gebouwd door de mensen van de Trechterbekercultuur.
De graven werden gebruikt gedurende vele generaties door bepaalde vooraanstaande families.
.
.


Hoe bouw je een hunebed:

• Eerst verzamelde men zwerfstenen. Deze waren in de voorlaatste
.. ijstijd, ongeveer 150.000 jaar geleden, uit Scandinaviën door het
.. landijs hierheen geschoven.
.. Vele hadden onderin het landijs ingesloten gezeten en honderden
.. kilometers over rotsen en bevroren bodems geschuurd. Daardoor
.. kregen ze één plat vlak. Dergelijke stenen waren het meest geschikt.
.. ( Je kon dan een enigszins rechthoekige ruimte maken en je kon
.. dergelijke stenen gemakkelijker m.b.v. ronde boomstammen,
.. touwen en ossen, maar bovenal mankracht naar de bestemming
.. slepen.)
Idealiter bouw je zo'n hunebed met setjes van 3 grote stenen.
.. Twee zijstenen (de zgn. draagstenen) staan tegenover elkaar
.. met hun platte vlak naar binnen. Ze hellen een beetje naar elkaar toe.
.. Daar ligt steeds een grote deksteen horizontaal bovenop
.. met haar platte vlak onder (zie foto ). ..

.

• Als je een aantal keer zo'n setje van 3 stenen achter elkaar zet en
.. ze aan beide korte uiteinden afsluit met nog een sluitsteen,
.. krijg je een rechthoekige grafkamer met muren en een dak.
• Hunebedden zijn gemiddeld oost-west georiënteerd , maar
.. allesbehalve exact. Er komen grote afwijkingen voor.
Aan de zonnige zuidzijde kwam zo veel mogelijk in het midden de
.. ingang (Men zette twee zijstenen iets verder uit elkaar dan
.. gebruikelijk waardoor er een smalle ingang ontstond)
.. Ervoor maakte men een kort gangetje. ( Zo'n gangetje was nodig
.. omdat de grafkamer afgedekt werd met een aarden dekheuvel;
.. zie verderop)
.. In boeken noemt men dat korte gangetje de ingangspartij of poort.
.. Het werd gemaakt uit een paar relatief kleine zijstenen met daarop
.. een relatief kleine deksteen ( poortzijstenen en poortdeksteen).
.. In het geval dat je een groot, hoog hunebed had gemaakt, moest
.. ook je aarden dekheuvel groot zijn. Als gevolg daarvan werd ook je
.. korte gangetje iets langer. Je plaatste dan niet 1 paar poortzijstenen,
.. maar 2 paar.
• De openingen tussen de grote zwerfstenen werden met stopstenen
.. opgevuld. 
• Het hunebed werd afgedekt met een aarden dekheuvel met veelal
.. daar omheen een ovale steenkrans.
• Het hunebed werd afgesloten met een steen of een deur.

.
Vooraanzicht en plattegrond van een klein hunebed ( slechts 4 dekstenen).
... ( 2-4 dekstenen = klein ...... 5-7 = middelgroot ...... 8-10 = groot hunebed )
De meeste grafkamers lagen ongeveer oost-west gericht.
In de zuidelijke lange zijde kwam ongeveer in het midden de ingang met een
.. kort gangetje ervoor. Dat gangetje bestond bij een klein hunebed uit één enkel paar
.. poortzijstenen, maar bij grote hunebedden waren 2 paar nodig, soms zelfs 3.
... z = zijsteen ......... s = sluitsteen ......... d = deksteen
.......( De zijstenen en sluitstenen vormen samen de draagstenen.)
Alle kransstenen (k) samen vormen de steenkrans.


.
www.hunebeddeninfo.nl/d10gasteren

. www.hunebedden.nl/d10.htm

. www.hunebedden.nl/hunetxt.htm

. www.hunebeddeninfo.nl/wathunebedden

. https://issuu.com/virtumedia/docs/archeologie_mag....

 

Esdorpen: buurschappen en kerkdorpen:
Het
Drentsche Aa-gebied kende in het verleden tientallen esdorpen
met ieder hun eigen
marke (= dorpsgebied).
De meeste esdorpen waren
buurschappen ( hadden geen kerk ).
.. Voorbeelden hiervan waren
Loon, Taarlo, Balloo, Deurze en Gasteren.
Slechts 1 op de 4 esdorpen waren
kerkdorpen.
.. Voorbeelden hiervan waren Rolde en Anloo.


Verdere info:

• ..

• ..




Knapzak-ABC:
Zie: https://knapzakroutes.nl/bokd/knapzak-abc/
Hier wordt het landschap uitgelegd met behulp van 60 trefwoorden.
Denk daarbij aan woorden als: boermarke, brink, celtic fields en havezate.



Routeboekje:

.
..
K 1 Gasteren



Achtergrondinfo hunebedden:

.
..
Gids voor de hunebedden in
..... Drenthe en Groningen.

..... Wijnand van der Sanden,
..... Tweede, herziene druk,
..... WBOOKS, Zwolle

.



Te bestellen bij:
Reisboekwinkel de Zwerver ( webshop voor reisgidsen en landkaarten) 



... Deze wandelsite is niet-commercieel, onafhankelijk en gratis.
... Dat is enkel mogelijk door steun van de bezoekers.
...
... Heb je hier goede info gevonden, toon dan je waardering door een
... kleine donatie voor het vele werk.
... .Zo kan de website ook gratis blijven en uitgebouwd worden!

............................................... .
... • Betaal met deze knop in een paar klikken via je eigen PayPal-saldo.
... • Heb je zelf nog geen PayPal-rekening, dan kun je toch via PayPal
...... vanaf j
e creditcard geld overmaken.

....Uiteraard kun je ook doneren door overschrijving op mijn
.. ING-bankrekening:

.. IBAN : NL38 INGB 0003 5057 89
.. BIC : INGBNL2A
.. t.n.v. P. C.M. Smulders.



Andere mooiste knapzakroutes vind je op:
.
www.pietsmulders.nl/nederland_knapzakroutesdrenthe.html

LAATST BIJGEWERKT :28-4-2019