.
KNAPZAKROUTE
... BALLOO – ROLDE

 

............d................Noordlus 12 km ... en ...Zuidlus 7 ½ km

Snel naar:

1... Noordlus (= Ballooërveld) 12 km

2... Zuidlus vanuit Rolde 8 km

 

Belangrijk !

In de loop van de tijd verandert er van alles onderweg:
paadjes verdwijnen,  nieuwe weggetjes worden aangelegd, etc. 
Kijk daarom vooraf op de website:
. https://knapzakroutes.nl/bokd/overzicht-knapzakroutes/k38-....
Bij het hoofdstuk Routenieuws staan de recente routewijzigingen.
Noteer ze in je wandelgidsje
.

 

De hoofdroute van 1 km is te splitsen in:
- Noordlus (= Ballooërveld) .. 12 km
- Zuidlus vanuit Rolde ..7½ km.

• Het wandelgidsje had begin 2019 een zeer gedateerd topografisch kaart-
.. fragment. Dat maakt het vinden van de route tamelijk lastig.
.. Ook de routebeschrijving in dat gidsje moet ge-update worden.
.. Ik geef daarom hieronder een beter kaartfragment van Open Topo en
.. enkele verduidelijkingen in de tekst.
• Wil je de 'grote, stille heide' beleven, kom dan niet in het weekend.
.. Dan is het hier erg druk. Dit geldt speciaal in de buurt van de fietspaden
.. in het westen en zuiden (zie kaartje). Het oostelijke deel wordt minder
.. bezocht.
• Wil je de Struikhei in vólle bloei zien, kom dan rond de laatste week van
...augustus.

Hoofdstuk1

. . . 1. NOORDLUS (= BALLOOËRVELD ) . .= 12 km

• Bron: J.W. van Aalst, www.opentopo.nl
Elk vierkant van het vierkantennet is in werkelijkheid 1 bij 1 km.

.. De kleine zwarte driehoekige symbooltjes zijn grafheuvels.
Rode streepjeslijn = wandelroute.
Oranje doorgetrokken lijn = fietspad. ( Daar is het in het weekend erg druk.)
.De zigzaggende paarse doorgetrokken lijn = tankgracht Tweede Wereldoorlog
.. en de paarse streepjeslijnen = loopgraven (van het voormalige militaire oefenterrein).

. Cf = Celtic field en K = karrensporen.


Samenvatting Noordlus:
• Vanaf de schaapskooi het Ballooërveld op.
• Langs de tankgracht en het Celtic field.
.. De akkertjes uit de IJzertijd waren echter niet in het terrein te herkennen.
• Langs een loopgraaf naar de ontginningsboerderijtjes.
• Op de terugweg langs de pingoruïne:
.. (een mooi pauzepunt zittend op de oostelijke randwal)
• Bij de Galgenberg zie je de middeleeuwse karrensporen.
• Bij het beekdal van het Rolderdiep was nog overal een grenswal
.. aanwezig. De dwarswallen waren echter opgeruimd.


Open topo:
Bovenstaande kaart komt van www.opentopo.nl
Ze is samengesteld uit allerlei open data.
Ze heeft enkele verbeteringen t.o.v. de topografische kaart van het kadaster.
Bij voldoende inzoomen:
1. worden alle grafheuvels afzonderlijk weergegeven m.b.v. symbooltjes
... ( de topokaart van het kadaster geeft daar slechts het woord 'grafheuvels'.)
2. wordt het microreliëf getoond (bijv. de wallen v.h. Celtic field (Cf) en dat
... van de karrensporen (K).. ( opnieuw niet in de topokaart van het kadaster)
Zo zijn er meer kleine verschillen, maar het merendeel is nagenoeg gelijk.
Open Topo gebruikt namelijk ook de bestanden die gebruikt worden voor het
maken van de topografische kaart van het kadaster. 
Tegenover bovengenoemde voordelen staat een klein nadeel:
de kleuren vind ik wat minder aangenaam voor het oog.


Ballooërveld:
.
Het Ballooërveld is een uitgebreid heidegebied met archeologisch
belangrijke elementen (grafheuvels, Celtic field, urnenveld en
oude karrensporen).
Dit heidegebied is nog maar 367 hectare groot en helaas toch al
een van de grootste in Drenthe. Er is dus de vorige eeuw erg veel
heide ontgonnen.
Dit terrein is echter bewaard gebleven doordat het in 1916 werd
toegewezen als militair oefenterrein.
Het ligt op een rug tussen twee beekdalen: het Loonerdiep en het
Rolderdiep

De overwegend (vergraste)heidebegroeiing wordt spaarzaam
afgewisseld met veentjes, kleine zandverstuivingen en boomgroepjes.

Overdag loopt een grote kudde van 400 Drentse heideschapen met
herderin op de heide.’s Nachts staan de schapen in de schaapskooi.
Op een informatiepaneel bij de schaapskooi wordt dagelijks
aangegeven waar je de kudde op het heideveld kunt vinden.

.
• Er zijn ook enkele kleine zandverstuivingen. Op de kaart boven zijn deze geel.


 

Tankgracht en loopgraven:

Restant uit de Tweede Wereldoorlog:
Over het Balloërveld loopt een verdedigingslinie, bestaande uit een
zigzaggende tankgracht met aan de westzijde een ook zigzaggend loopgravenstelsel met schuttersputjes.
( De enkele meters hoge loopgraven werden bovengronds aangelegd vanwege de hoge grondwaterstand ter plaatse.)
De enkele meters diepe tankgracht met een steile oostwand moest
de vijandelijke tanks tegenhouden.
Ze maakt deel uit van een lange verdedigingslinie vanaf Meppel via de
stad Groningen naar Delfzijl. Deze linie heet de Frieslandriegel.
De linie werd in opdracht van de Duitsers aangelegd na de snelle
opmars van de geallieerden na de landing in Normandië 6 juni 1944.
De verdedigingswerken waren bedoeld om een eventuele aanval
vanuit het westen af te slaan.
Bijna overal zijn de restanten van deze linie opgeruimd.
Hier op het Balloërveld zijn ze behouden gebleven.

.
Een stukje van de zigzaggende tankgracht. Deze 2 tot 3 m diepe gracht is
.. in de Tweede Wereldoorlog in opdracht van de Duitsers gegraven.
.. Ze maakt deel uit van een.lange verdedigingslinie vanaf Meppel via de stad
.. Groningen naar Delfzijl..Deze linie heet de Frieslandriegel.
Rechts daarvan loopt een brede zandweg. Er zijn veel brede zandwegen in dit gebied.
.. Ze vormen een restant uit de tijd dat het terrein nog door het Ministerie van Defensie
.. werd gebruikt voor tankoefeningen.



Een stukje van de zigzaggende loopgraaf. Ze is enkele meters hoog.
Bovenop bevindt zich in het midden een greppel en rechts een voetpaadje.
Door de jaren heen is de loopgraaf begroeid geraakt met Ruwe berken.
.. Van ver af is het een mooi lintvormig element in het heideveld.

 

 

 

Celtic field (= prehistorisch akkercomplex )

.
( Prehistorie heet de periode voordat het schrift werd uitgevonden.
. Ze wordt opgedeeld in : steentijd , bronstijd en ijzertijd.)

.
• Een geschilderde vogelvlucht-impressie van een deel van zo'n Celtic field.

Een Celtic field [spreek uit Keltik] bestaat uit een aaneenschakeling
van min of meer rechthoekige veldjes met zijden van 20-40 m, die
door lage, brede wallen van elkaar gescheiden worden.
Waarschijnlijk zijn die wallen ontstaan doordat allerlei overtollig afval
van de perceeltjes (na een periode van braakligging) langs de randen
wordt gedeponeerd en in de loop der tijd uitgroeien tot wallen.
De veldjes worden gebruikt voor verschillende doeleinden.
Behalve voor de teelt van gewassen wordt er ook het vee op geweid,
terwijl ze tevens als huisplaats dienen.
Het landbouwgereedschap van brons was nu vervangen door ijzeren.
Boerderijen zijn er al wel, maar hebben nog geen lange levensduur, en
worden na hun verval op een ander perceel, en soms aan de rand van
het akkerland, opnieuw gebouwd op een plek die op dat moment
gunstig ligt voor de bedrijfsvoering.
De geoogste granen werden bewaard in een opslagplaats op palen,
een zgn. spieker. Hierdoor kon vocht en ongedierte niet bij het
graan komen.
De grootte van zo’n Celtic field varieert nogal (van enkele tot vele
tientallen hectaren).
De omvang van de plaatselijke bevolking, de bodemgesteldheid ter plekke en de gebruiksduur zullen van invloed
zijn geweest op de ontwikkeling van elk afzonderlijk Celtic field.
Goede voorbeelden van verlaten bewoningsterritoria vormen het
Ballooërveld en het Sleenerzand.
Deze gebieden bevatten vele sporen, zowel ondergronds als boven-
gronds, tot (ver) in de IJzertijd. Vervolgens zijn ze verlaten, en ook later
zijn er geen nederzettingen meer gevestigd.
Hier zijn voor een geoefend oog de wallen en veldjes te herkennen van
een uitgestrekt Celtic field.
Op veel plaatsen in Drenthe zijn deze prehistorische akkercomplexen
bij de verschillende ontginningen verloren gegaan.
In een aantal gevallen tekenen zich de sporen van de wallen nog af op luchtfoto’s, aan de hand waarvan niet alleen de ligging van veel
celtic fields kan worden vastgelegd, maar ook de omvang.

De term Celtic field [ spreek uit Keltik] is niet goed gekozen, want
zo'n prehistorisch akkercomplex is niet door de Kelten gemaakt.
De in de vijftiger jaren voorgestelde betere term raatakkercomplex
is helaas nooit ingeburgerd is geraakt.

141_archeologische-waardering-van-celtic-fields-in-drenthe.pdf


https://middelpuntvannederland.nl/goudsberg-schatten/gou....

Cultuurhistorisch_kompas_drenthe-1.pdf .. (blz. 29 )

 

 

 

 

Pingoruïne.

Een halve kilometer ten noordwesten van de Galgenberg ligt een
pingoruïne met daarin een meertje. Zie foto.

• De pingoruïne ten noordwesten van de Galgenberg.
• Je kijkt westwaarts vanaf de oostelijke randwal.



Hoe is zo'n pingoruïne ontstaan?
• Tijdens de laatste ijstijd was het zo koud dat de bovenste tientallen
meters permanent bevroren waren (permafrost).
Onder deze bevroren bodem bevond zich grondwater dat vanwege de
grote diepte sterk onder druk stond.
Op plaatsen waar zich scheuren in de permafrost bevonden welde het grondwater daarom omhoog.
Zodra het in de zone met permafrost kwam bevroor het.
Hierdoor ontstond een ondergrondse ijslens, die door de aanvoer van
nieuw grondwater bleef groeien. De grond boven de ijslens werd
steeds verder omhooggeduwd. Er ontstond een heuvel die tientallen
meters hoog kon worden.
• Door de aanhoudende groei van de ijsheuvel ontstonden er op een
gegeven moment scheuren in de grond bovenop de ijslens.
Zonlicht kon nu op het ijs schijnen, waardoor dit langzaam ging
smelten.
Ook de bedekkende grondlaag ontdooide. Geholpen door het smeltwater
dat van de pingo afstroomde geleden stukken grond naar beneden,
die zich aan de voet van de heuvel ophoopten. Zo vormde zich aan de
onderkant een ringvormige aarden wal, de zogenaamde randwal.
Toen al het ijs gesmolten was bleef er een ringvormige krater over die
zich vulde met smeltwater: een pingoruïne
• Vanaf het begin van het Holoceen nam de temperatuur sterk toe.
In het pingomeertje gingen planten groeien. Afgestorven planten
verrotten niet maar stapelden zich op tot veen. Geleidelijk raakte de pingoruïne opgevuld met veen. In het landschap waren nu alleen
nog de ringvormige aarden wallen herkenbaar.
• Uit koolstofdateringen van plantaardig materiaal uit de onderste
veenlagen is gebleken dat de pingoruïnes zijn gevormd rond de
12.000-11.000 jaar geleden.
In de 19e en 20e eeuw werden de pingoruïnes uitgeveend
Na het uitvenen vulde de pingoruïne zich met regenwater, waardoor
de ronde pingomeertjes weer herkenbaar werden in het landschap.

Zie: www.geologievannederland.nl/landschap/landschapsvormen...

.




Grafheuvels (tumuli) o.a. Galgenberg:
Nieuwe steentijd, Bronstijd, Ijzertijd.

Na de hunebedbouwers werden de doden begraven in grafheuvels
gemaakt van aarde en plaggen.

Op het Ballooërveld zijn tientallen grafheuvels te vinden uit diverse
periodes: de Nieuwe steentijd, Bronstijd en IJzertijd.
Sommige zijn gerestaureerd.
Een aantal hebben zelfs namen: Mandenberg, Stakenberg en Galgenberg.




• De grafheuvel Galgenberg stamt uit de Bronstijd. Zie voor ligging kaart hierboven.

De Galgenberg dankt zijn naam waarschijnlijk uit het feit dat er in de
middeleeuwen op deze grafheuvel een galg heeft gestaan.
in die tijd werd wel vaker een grafheuvel langs een belangrijke route
(hier: Groningen - Coevorden) gebruikt voor terechtstellingen.
De reizigers langs de route konden dan zien hoe het met je afliep als
je je niet aan de wet wenste te houden.
( Zie voor ligging van de Galgenberg de kaart helemaal bovenaan.)

 

 

Oude karrensporen bij de Galgenberg:

Vanuit het noordoosten van het Ballooërveld loopt een brede bundel
diepe sporen over het veld. Ze lopen in de richting van de kerktoren
van Rolde. Deze toren fungeerde eeuwenlang als een baken voor de
reizigers om niet op de eindeloze heide te verdwalen.
De wagens bereikten het veld vanuit Gasteren via een voorde, later
via een brug over het Gastersche Diep.
Het wasbordreliëf van karrensporen over het veld is ca. 400 m breed.
Op sommige plaatsen liggen maar liefst 25 dubbele sporen naast elkaar.
Regelmatig moest een route verlegd worden als de wielen vast
kwamen te zitten. Op zo'n moment lieten de voerlieden hun wagens een
nieuw spoor door de hei rijden.
De sporen zijn duidelijk zichtbaar in het veld. Loop vanaf de
Galgenberg over de zandweg oostwaarts (richting het Rolderdiep) en
je ziet er dan een aantal aan weerszijden van de weg.

• Je staat net ten oosten van de Galgenberg op de zandweg en kijkt noordwaarts.
• In het midden een geul begroeid met Pijpestrootje.
.. Links en rechts een wal begroeid met Struikhei.
.. Dus er zijn zowel hoogte- als vegetatieverschillen tussen geul en wal.

• Vanuit de lucht zien de karrensporen eruit als een serie naast elkaar liggende
.. witte strepen (van het Pijpeestrootje).

• De route van Gasteren naar Rolde liep over het Ballooërveld.
• De bosstrookjes op deze foto zijn enkele jaren geleden omgezaagd.
.. Tegenwoordig kijk je weer ver over het veld.



 

 

 

Hoofdstuk2

. . .2. ZUIDLUS VANUIT ROLDE . .= km

• Bron: J.W. van Aalst, www.opentopo.nl
Elk vierkant van het vierkantennet is in werkelijkheid 1 bij 1 km.
De kleine zwarte driehoekjes in de Kampsheide en het Balloërveld zijn grafheuvels.


Samenvatting Zuidlus:

• Langs de oude spoorbaan en door Balloo naar de fraaie Kampsheide met
.. oud jeneverbesstruweel en een groot ven ( pingoruïne).
.. Neem hier de tijd om eens rond het ven te lopen en de grafheuvels te
.. bekijken.
.. Loop ook even op en neer naar het grote hunebed op de Ballooër esch.
• Vervolgens via de es opnieuw naar Balloo en verder naar de schaapskooi.
• Daarna door het zuidelijke deel van het Ballooërveld waar je grafheuvels
.. en karrensporen ziet.
• Bij De Stokkert zijn nog enige dwarswallen in de groenlanden)
• In Rolde kom je langs een hunebeddenpaar en de middeleeuwse dorpskerk.
... ( Café-restaurant Hofsteenge , Hoofdstraat 23 in Rolde is meestal op een
.. doordeweekse dag 's middags open.)

Esdorp Balloo:
.
• Balloo is een esdorp, maar géén zeer karakteristiek esdorp.
Haar boerderijen zijn niet gegroepeerd rond de brink.
Haar bebouwing is gesitueerd in een ringvorm, met uitlopers langs
wegen in de richting van de omliggende dorpen.
Deze ringvorm is secundair. Ze is pas in de 18e eeuw ontstaan.
Vanwege ruimtegebrek in het bestaande dorp werden toen aan de
overzijde van het moestuinencomplex nieuwe boerderijen gebouwd,
waarna vervolgens een rondlopende zandweg is aangelegd.
• Balloo is van oorsprong een agrarisch dorp, en tot ver in de 20 ste eeuw
was het gros van de bevolking verbonden aan de landbouw,
direct of indirect via de ambachten.
Schaalvergroting en nieuwe kansen buiten deze agrarische
samenleving hebben ertoe geleid dat er nu nog maar een paar boerenbedrijven over zijn.

.• Ballo en omgeving rond 1900.
.• Normaliter maakten het esdorp met de essen (1) en de groenlanden (2) samen
... ongeveer 20% uit van het dorpsgebied, de heidevelden (3) de overige 80%.
.• In de 19e eeuw imponeerde de reiziger de uitgestrektheid van de heide en
... was hij weer blij wanneer hij na uren lopen door de heidewoestijn weer een
... oase van een dorp ontdekte.

..............................................................................................................

Middeleeuwse boeren hadden het niet gemakkelijk in het Drentsche
Aa-gebied. De arme zandgronden waren ongeschikt voor akkerbouw en
de beekdalen te nat. Daarom bedachten de boeren een oplossing.
Ze verrijkten de akkers met een mengsel van heideplaggen en mest.
En de groenlanden in het beekdal leverden hooi (wintervoer).
Door deze werkwijze zag het Drentse esdorpenlandschap er
rond 1900 als volgt uit:

.1. Het esdorp met de essen:
De plekken waar de eerste Drenten hun boerderijen bouwden, waren
niet toevallig gekozen. Ze zochten die plekken uit die niet te droog en
ook weer niet te nat waren.
De nabijheid van water was belangrijk. De oudste dorpen ontstonden
dan ook steeds tussen het beekdal en de hogere gronden waar akkers
konden worden aangelegd.
Zo'n dorp bestond uit een zwerm boerderijen en één of meer brinken.
De beplanting op de brinken, op erven en langs perceelsgrenzen gaven
het esdorp een groen karakter.
Bij het dorp lagen goorns (moestuinen; vergelijk: Garten(D) ; garden (E)
De essen, de gemeenschappelijke akkercomplexen van het dorp,
waren meestal in een aantal
blokken verdeeld, en die waren weer onderverdeeld in een aantal stroken ( lange, smalle percelen).
Die stroken waren privébezit
.
Als de es uitgebreid werd, gebeurde dat door een nieuw blok te be-
ginnen (blokverkaveling). Iedereen had recht op een aandeel.
Rogge was eeuwenlang het belangrijkste gewas.
De es werd vaak van de omringende heide gescheiden door een
eswal of bosrestant om loslopend vee buiten de akkers te houden.
( Tegenwoordig zijn de essen nog goed te onderscheiden, maar wel
deels bebouwd
. Hun interne structuur is wel flink gewijzigd, het
versnipperde eigendom is door ruilverkaveling afgenomen.
Ook van de eswal is niet veel meer over. )

2. De groenlanden (= graslanden (wei- en hooilanden) in het beekdal).
Hier weidde men in de hoger gelegen delen het rundvee, terwijl
de lager gelegen delen, de maden, als hooiland werden gebruikt.
(Het woord made of maat is verwant aan maaien)
Die wei- en hooilanden werden tot het begin van de negentiende eeuw
niet bemest, waardoor zich daar rijk bloeiende plantengemeen-
schappen konden ontwikkelen.
Toen het gemeenschappelijk gebruik van de wei- en hooilanden in
onbruik raakte, ging men de percelen scheiden met houtwallen of
sloten die als veekering dienden.
De zogenaamde grenswallen zijn het oudst. Zij vormen de grens met
de veelal aangrenzende heide.
Daarna ging men op de hogere delen, waar geen veekerende sloten
konden worden gegraven, loodrecht op de richting van het beekdal dwarswallen aanleggen tot aan de laaggelegen gronden, waar sloten
de veekerende functie konden overnemen.
Kenmerkend voor de weilanden is de opstrekkende verkaveling
met
houtwallen als veekering (zie kaart)
De
hooilanden daarentegen hebben een onregelmatige blokvormige
verkaveling
met
sloten als veekering.
(Tegenwoordig zijn veel houtwallen bij de weilanden weer verdwenen.)

.3. De heidevelden:
De heiden waren in gebruik als weidegronden voor de schapen.
De vochtige, venige terreingedeelten met dopheide gebruikte men
bij voorkeur voor het plaggen. Zij hadden wat meer humeus materiaal.
Dopheide werd ook als brandstof gebruikt.

In de veentjes vond turfwinning plaats.
( Tegenwoordig is het Balloërveld nog steeds grotendeels heide.)


( Het bos was ver teruggedrongen, hoewel men in bepaalde gebieden
bewust bos in stand hield voor brand- en timmerhout of jacht.
Dit bos werd ook omheind, zodat de schapen er buiten zouden blijven.)

Vanuit de dorpen was er naar buiten toe een afnemende intensiteit
van het bodemgebruik. Dat liep van de essen , via de groenlanden
tot en met de heidevelden.
Met andere woorden je zorgde ervoor dat je de grond,
waar je het meest naartoe moest, het dichtst in de buurt had.
Hooien deed je immers maar één, hooguit twee keer per jaar,
dus dat mocht best een eindje weg liggen.

Het esdorp met de essen (1) en de groenlanden (2) maakten
samen ongeveer 20% uit van het dorpsgebied,
de heidevelden (3) de overige 80%.


Bij deze extensieve landbouw dient elk bedrijf over grote oppervlakten
te beschikken. Die ruimte was in het oude Drenthe volop aanwezig.
Zo was bij een akkerbouwbedrijf van 12 ha in het begin van de
19 de eeuw nog gemiddeld 25 ha groenlanden en liefst ruim 100 ha
aan heideveld aanwezig !
Daarop hield men zo'n 20 stuks rundvee en 80 schapen.
Om de vruchtbaarheid van 1 ha akkerland te waarborgen was dus
meer dan het tienvoudige aan ander grondgebruik noodzakelijk.

. Schematische weergave esdorpenlandschap in Drenthe
..• Het esdorp met de es, daarnaast de groenlanden en de heide .

Grafheuvels (tumuli) op de Kampsheide:
Nieuwe steentijd, Bronstijd, IJzertijd.

Op de Kampsheide vind je een zeer gevarieerd natuurgebiedje met
o.a. prachtig jeneverbesstruweel en een ven (een pingoruïne).
Maar Kampsheide is nog veel méér dan een mooi natuurgebiedje.
Van circa 3500 v. Chr. tot het begin van de jaartelling is dit gebied
langs het Deurzer- en Loonerdiep permanent bewoond geweest.
Prehistorische graven verraden tot op de dag van vandaag hun
aanwezigheid.
Daarna verplaatste de menselijke activiteit naar de hogere, zwaardere
gronden oostwaarts richting Balloo.

Op de Kampsheide liggen 44 grafheuvels van de Nieuwe steentijd
tot en met de IJzertijd.
Daarnaast een urnenveld en een restantje van een Celtic field-gebied
( gebied met kleine omwalde akkertjes uit de IJzertijd).

Na de hunebedbouwers werden de doden begraven in grafheuvels
gemaakt van aarde en plaggen.
Hier op de Kampsheide vind je grafheuvels uit diverse periodes:
de Nieuwe steentijd, Bronstijd en IJzertijd.
In de Bronstijd en Ijzertijd werden de doden niet langer begraven,
maar gecremeerd. De verbrande resten werden in een urn of in een
doek gedaan, waarna deze in een reeds bestaande heuvel werd bijgezet.
.
.

.• Deze grafheuvel in het mooie natuurgebied Kampsheide is wel 3 meter hoog.
.. Er zijn verschillende malen doden in begraven.
.. Bij elke begrafenis werd de heuvel opgehoogd.


. Een aantal grafheuvels zijn begroeid met jeneverbesstruweel.

Kort uitstapje:
Slechts enkele honderden meters ten noorden van de Kampsheide ligt
het grote en mooigelegen hunebed D16 Balloo op de rand van de
Ballooër esch.
Het is opgenomen in de Knapzakroute Loon, maar het is de moeite
waard het nogmaals even te bezichtigen.
Het is fantastisch gelegen op een hoge plek op de rand van de es met
uitzicht over het lagergelegen beekdal.

Groenlanden langs het Rolderdiep (een van
de middenlopen van de Drentsche Aa)


De groenlanden in het beekdal d.w.z. :
1. de hooilanden dicht bij de beek samen met
2. de weilanden op de beekdalflanken.

Aanvankelijk behoorden de groenlanden tot de gemeenschappelijk
gebruikte gronden.

1. In de loop van de 17e en 18e eeuw worden als eerste de direkt
langs de beek gelegen hooilanden verkaveld.
Zo vlak langs de beek konden sloten fungeren als perceelsscheidingen.

2. Later werden ook op de drogere beekdalflanken de weilanden van
elkaar afgegrensd. Nu niet door sloten, maar door houtwallen.
Resten van die strokenverkaveling zie je op het onderstaande kaartje
nog steeds in de Koelanden.

.


Tussen het Rolderdiep en het Ballooërveld is nog overal een grenswal.
.. Dit is de oudste wal bij een beekdal.
Later ging men op de hogere delen van het beekdal dwarswallen aanleggen
.. dus min of meer loodrecht op de richting van het beekdal.
.. ( Waar het land te nat werd, dicht bij de beek, gingen ze over in sloten.)
De meeste dwarswallen zijn helaas opgeruimd.
Bij de Koelanden zag ik er nog enige. Zie kaartfragment en foto.
Deze foto is gemaakt vanaf de weg bij De Stokkert.
.. Je kijkt oostwaarts tussen de bomen van de grenswal door
.. naar een dwarswal in de verte.
.. Helemaal links op de foto wordt het terrein zo laag dat de houtwal
.. over gaat in een sloot.

 

 


Hunebeddenpaar D17 en D18 (Rolde-N en -Z):

Ze liggen ten oosten van de kerk, achter de begraafplaats.
Het hunebeddenpaar van Rolde behoort tot de bekendste Drentse
hunebedden.

D17 Rolde-Noord is volledig ingestort.
Van de dekstenen rust er nog maar één op de draagstenen.

D18 Rolde-Zuid is daarentegen bijna compleet.
Wel ontbreekt hier de poortdeksteen evenals de steenkrans
(zie afbeeldingen hieronder).


Dit is hunebed D18 Rolde-Zuid.
• Bovenaanzicht van een driedimensionaal model.
.. Zie verder: http://www.hunebeddeninfo.nl/d17-en-d18rolde

• De lengteas van een hunebed is dikwijls ongeveer oost-west.
Het oorspronkelijk aantal zijstenen (z) = 14
... en ... dekstenen (d) = 7.
.. (dus telkens een setje van 2 zijstenen met daarop een deksteen).

.. s = sluitsteen
Het korte gangetje (= poort; ingangspartij ) zit in de witte rechthoek.
.. Het wordt gevormd door 1 paar zéér lage poortzijstenen (z) en
.. De poortdeksteen (d) is afwezig.

Ook de steenkrans is afwezig.
(dit laatste is bij de meeste hunebedden het geval).


• Je kijkt hier noordwaarts.
Oorspronkelijk aantal zijstenen (z) = 14 ... sluitstenen (s) = 2 ... dekstenen (d) = 7.
Het korte gangetje (= poort; ingangspartij ) bestaat uit
.. één paar zeer lage poortzijstenen (z) Zie witte rechthoek in foto.
.. De poortdeksteen (d) is afwezig.

• Je kijkt hier oostwaarts.
Het korte gangetje (= poort; ingangspartij ) bestaat uit
.. één paar zeer lage poortzijstenen (z) Zie witte rechthoek in foto.
.. De poortdeksteen (d) is afwezig.
Ook de steenkrans is afwezig.


Wat is een hunebed ?
Een hunebed is een van grote zwerfstenen gebouwde grafkamer.
Ze komen voor in Noord-Nederland (en verder oostwaarts in Duitsland,
Polen en Zuid-Scandinavië).
De overledenen kregen eten en drinken in potten mee, maar ook
gereedschap, wapens en sieraden.
De hunebedden komen uit de Nieuwe steentijd, circa 5.000 j geleden.
Dat was de tijd van de eerste boeren.
Ze zijn gebouwd door de mensen van de Trechterbekercultuur.
De graven werden gebruikt gedurende vele generaties door bepaalde vooraanstaande families.
.
.


Hoe bouw je een hunebed:

• Eerst verzamelde men zwerfstenen. Deze waren in de voorlaatste
.. ijstijd, ongeveer 150.000 jaar geleden, uit Scandinaviën door het
.. landijs hierheen geschoven.
.. Vele hadden onderin het landijs ingesloten gezeten en honderden
.. kilometers over rotsen en bevroren bodems geschuurd. Daardoor
.. kregen ze één plat vlak. Dergelijke stenen waren het meest geschikt.
.. ( Je kon dan een enigszins rechthoekige ruimte maken en je kon
.. dergelijke stenen gemakkelijker m.b.v. ronde boomstammen,
.. touwen en ossen, maar bovenal mankracht naar de bestemming
.. slepen.)
Idealiter bouw je zo'n hunebed met setjes van 3 grote stenen.
.. Twee zijstenen (de zgn. draagstenen) staan tegenover elkaar
.. met hun platte vlak naar binnen. Ze hellen een beetje naar elkaar toe.
.. Daar ligt steeds een grote deksteen horizontaal bovenop
.. met haar platte vlak onder (zie foto ). ..

.

• Als je een aantal keer zo'n setje van 3 stenen achter elkaar zet en
.. ze aan beide korte uiteinden afsluit met nog een sluitsteen,
.. krijg je een rechthoekige grafkamer met muren en een dak.
• Hunebedden zijn gemiddeld oost-west georiënteerd , maar
.. allesbehalve exact. Er komen grote afwijkingen voor.
Aan de zonnige zuidzijde kwam zo veel mogelijk in het midden de
.. ingang (Men zette twee zijstenen iets verder uit elkaar dan
.. gebruikelijk waardoor er een smalle ingang ontstond)
.. Ervoor maakte men een kort gangetje. ( Zo'n gangetje was nodig
.. omdat de grafkamer afgedekt werd met een aarden dekheuvel;
.. zie verderop)
.. In boeken noemt men dat korte gangetje de ingangspartij of poort.
.. Het werd gemaakt uit een paar relatief kleine zijstenen met daarop
.. een relatief kleine deksteen ( poortzijstenen en poortdeksteen).
.. In het geval dat je een groot, hoog hunebed had gemaakt, moest
.. ook je aarden dekheuvel groot zijn. Als gevolg daarvan werd ook je
.. korte gangetje iets langer. Je plaatste dan niet 1 paar poortzijstenen,
.. maar 2 paar.
• De openingen tussen de grote zwerfstenen werden met stopstenen
.. opgevuld. 
• Het hunebed werd afgedekt met een aarden dekheuvel met veelal
.. daar omheen een ovale steenkrans.
• Het hunebed werd afgesloten met een steen of een deur.

.
Vooraanzicht en plattegrond van een klein hunebed ( slechts 4 dekstenen).
... ( 2-4 dekstenen = klein ...... 5-7 = middelgroot ...... 8-10 = groot hunebed )
De meeste grafkamers lagen ongeveer oost-west gericht.
In de zuidelijke lange zijde kwam ongeveer in het midden de ingang met een
.. kort gangetje ervoor. Dat gangetje bestond bij een klein hunebed uit één enkel paar
.. poortzijstenen, maar bij grote hunebedden waren 2 paar nodig, soms zelfs 3.
... z = zijsteen ......... s = sluitsteen ......... d = deksteen
.......( De zijstenen en sluitstenen vormen samen de draagstenen.)
Alle kransstenen (k) samen vormen de steenkrans.


.
http://www.hunebeddeninfo.nl/d17-en-d18rolde

. http://www.hunebedden.nl/d18.htm

. http://www.hunebedden.nl/hunetxt.htm

. www.hunebeddeninfo.nl/wathunebedden

. https://issuu.com/virtumedia/docs/archeologie_mag....

 


Fotoalbum:
...

 

Esdorpen: buurschappen en kerkdorpen:
Het
Drentsche Aa-gebied kende in het verleden tientallen esdorpen
met ieder hun eigen
marke (= dorpsgebied).
De meeste esdorpen waren
buurschappen ( hadden geen kerk ).
.. Voorbeelden hiervan waren
Loon, Taarlo, Balloo, Deurze en Gasteren.
Slechts 1 op de 4 esdorpen waren
kerkdorpen.
.. Voorbeelden hiervan waren Rolde en Anloo.


Knapzak-ABC:
Zie: https://knapzakroutes.nl/bokd/knapzak-abc/
Hier wordt het landschap uitgelegd met behulp van 60 trefwoorden.
Voorbeelden daarvan zijn: boermarke, brink, Celtic field-gebied en havezate.

 

Routeboekje:

.
..
K 38 Balloo - Rolde



Achtergrondinfo hunebedden:

.
..
Gids voor de hunebedden in
..... Drenthe en Groningen.

..... Wijnand van der Sanden,
..... Tweede, herziene druk,
..... WBOOKS, Zwolle

.


Te bestellen bij:
Reisboekwinkel de Zwerver ( webshop voor reisgidsen en landkaarten) 


... Deze wandelsite is niet-commercieel, onafhankelijk en gratis.
... Dat is enkel mogelijk door steun van de bezoekers.
...
... Heb je hier goede info gevonden, toon dan je waardering door een
... kleine donatie voor het vele werk.
... .Zo kan de website ook gratis blijven en uitgebouwd worden!

............................................... .
... • Betaal met deze knop in een paar klikken via je eigen PayPal-saldo.
... • Heb je zelf nog geen PayPal-rekening, dan kun je toch via PayPal
...... vanaf j
e creditcard geld overmaken.

....Uiteraard kun je ook doneren door overschrijving op mijn
.. ING-bankrekening:

.. IBAN : NL38 INGB 0003 5057 89
.. BIC : INGBNL2A
.. t.n.v. P. C.M. Smulders.



De andere mooiste knapzakroutes vind je op:
.
www.pietsmulders.nl/nederland_knapzakroutesdrenthe.html

LAATST BIJGEWERKT : 29-5-2019